Wie beschermt het verhaal van het slachtoffer wanneer het systeem tekort schiet?
Datum 8 augustus 2026 door Alexander Groenheide Voorzitter Stichting de Kamer van...
...Sociale Waarden. De vraag lijkt eenvoudig.
Heb jij aangifte gedaan?
Maar onder die ene vraag ligt een wereld van angst, bewijs, recht, vertrouwen,
privacy en menselijke waardigheid.
Een oproep op sociale media naar ervaringen met het doen van aangifte na seksueel...
...misbruik en seksueel geweld leidde tot een groot aantal persoonlijke reacties.
Mensen vertelden dat zij aangifte hadden gedaan.
Anderen schreven dat zij probeerden aangifte te doen, maar naar eigen zeggen werden ontmoedigd.
Weer anderen beschreven een sepot, bewijsproblemen of het gevoel dat zij niet werden geloofd.
Dat zijn ernstige verhalen, maar ernstige verhalen vragen om iets anders dan snelle conclusies.
Ze vragen om zorgvuldig onderzoek. Een Facebook reactie is namelijk een ervaring.
Het kan een belangrijk signaal zijn,
maar het is nog geen volledig strafdossier en evenmin zelfstandig bewijs van structureel...
...institutioneel falen.
Juist wanneer veel mensen vergelijkbare ervaringen beschrijven ontstaat daarom een onderzoeksvraag,
niet automatisch een bewezen conclusie.
En die nuance moeten we vasthouden,
want het recht om aangifte te doen is iets anders dan het recht op vervolging.
Een burger die stelt slachtoffer te zijn geworden van een strafbaar feit moet toegang...
...hebben tot de aangifteprocedure.
De Rijksoverheid vermeldt expliciet dat de politie verplicht is een aangifte op te nemen.
Maar daarmee staat nog niet vast dat iedere zaak kan worden bewezen.
Ook staat daarmee niet vast dat iedere verdachte kan of moet worden vervolgd.
Dat onderscheid is fundamenteel. Aangifte is het begin van een strafrechtelijk proces.
Bewijsvergaring volgt daarna.
En de uiteindelijke beslissing over vervolging is opnieuw een afzonderlijk juridisch moment.
Wanneer deze verschillende fases met elkaar worden verwart,
kan een merkwaardige omkering ontstaan.
Dan lijkt het alsof een slachtoffer eerst zelf voldoende bewijs moet verzamelen voordat...
...het überhaupt zin heeft om aangifte te doen.
Maar een slachtoffer is geen rechercheur.
Het is juist de taak van de opsporing om vast te stellen welke verklaringen, digitale gegevens,
getuigen, medische informatie of andere bewijsmiddelen beschikbaar zijn.
Tegelijkertijd moeten we ook de andere kant benoemen.
Een sepot is niet automatisch bewijs dat politie of openbaar ministerie heeft gefaald.
Een vrijspraak betekent evenmin dat degene die aangifte deed noodzakelijk heeft gelogen.
Soms kan een werkelijke gebeurtenis strafrechtelijk onvoldoende bewijsbaar zijn.
Dat is buitengewoon pijnlijk.
Maar het is onderdeel van de rechtsstaat dat iemand niet wordt veroordeeld uitsluitend...
...omdat een beschuldiging ernstig klinkt of emotioneel overtuigt.
De bescherming van slachtoffers en de bescherming van verdachten zijn daarom geen...
...tegengestelde waarden. Ze horen beide bij dezelfde rechtsstaat.
Juist rondom seksueel geweld is dat spanningsveld zwaar.
Veel zaken spelen zich af zonder onafhankelijke getuigen.
Herinneringen kunnen door trauma worden beïnvloed.
Mensen kunnen pas veel later spreken en juist daarom zijn professionele bejegening,
gespecialiseerde research en zorgvuldig onderzoek essentieel.
Wetenschappelijk onderzoek laat bovendien zien dat slachtoffers uiteenlopende redenen...
...hebben om niet naar de politie te stappen.
Emoties, angst, schaamte, relatie tot de verdachte,
verwachtingen over bewijs en eerdere ervaringen met instanties kunnen allemaal een rol spelen.
Nederlandse studies laten zelf zien dat sommige slachtoffers aangeven zich door...
...politiecontact ontmoedigd te hebben gevoeld.
Dat gegeven rechtvaardig onderzoek, maar nog steeds geen collectieve veroordeling van de politie.
Wie werkelijk wil weten of sprake is van een structureel probleem,
moet van verhalen naar dossiers.
Wanneer iemand zegt vijf keer te zijn geweigerd,
moet worden onderzocht wanneer die contacten plaatsvonden.
Was sprake van een melding? Van een informatief gesprek?
Van een verzoek om daadwerkelijk aangifte te doen?
Wat is geregistreerd? Welke juridische beoordeling is gemaakt?
En wat staat er uiteindelijk in het dossier?
Pas wanneer vele afzonderlijke dossiers op dezelfde manier worden gereconstrueerd,
kan worden vastgesteld of zich een patroon voordoet.
Daar ligt een belangrijke taak voor onderzoeksjournalistiek,
maar daarmee ontstaat onmiddellijk een tweede verantwoordelijkheid.
Want de mensen die hun ervaring vertellen,
delen soms enkele van de gevoeligste persoonsgegevens die denkbaar zijn.
Seksueel geweld, gezondheid, trauma, kinderen, namen van vermeende plegers, politiecontacten,
e -mailadressen, soms locaties en familieomstandigheden, dat zijn geen gewone marketinggegevens.
En wanneer een maatschappelijke organisatie zulke verhalen verzamelt en vervolgens aan...
...een journalistieke redactie doorstuurt, moeten ook daar kritische vragen worden gesteld.
Welke gegevens worden precies doorgestuurd?
Alleen de tekst van een openbare reactie?
Of ook naam, facebookprofiel, e -mailadres en privébericht?
Wie bewaart die gegevens? Wie heeft toegang?
Hoe lang blijven zij bestaan?
Worden identificerende gegevens gescheiden van het inhoudelijke verhaal?
En weten mensen voldoende wat er met hun informatie gebeurt?
Journalistiek geniet terecht een bijzondere vrijheid.
Zonder die ruimte zouden ernstige maatschappelijke misstanden soms nooit zichtbaar worden.
Maar journalistieke vrijheid is geen uitnodiging tot onzorgvuldigheid.
Wie van politie en justitie verlangt dat zij slachtoffergegevens zorgvuldig behandelen,
moet dezelfde norm toepassen op journalistiek en maatschappelijke organisaties.
Dat is wederkerigheid. Hetzelfde geldt voor de bejegening van mensen.
Wanneer wij van politie verlangen dat iemand niet wordt gereduceerd tot een dossiernummer,
mogen media een slachtoffer ook niet reduceren tot een aangrijpende televisiecasus.
En wanneer we verlangen dat beschuldigingen zorgvuldig worden onderzocht,
voordat iemand als schuldige wordt aangemerkt, geldt dat ook op sociale media.
Daar ontstaat nog een andere belangrijke kwestie.
Secundaire victimisatie.
De oorspronkelijk gebeurtenis kan diep ingrijpend zijn,
maar ook de manier waarop instituties daarnaar reageren kan opnieuw beschadigend zijn.
Niet geloofd worden. Steeds opnieuw hetzelfde verhaal moeten vertellen.
Het gevoel krijgen dat je zelf wordt onderzocht.
Geen duidelijkheid krijgen over wat er met een zaak gebeurt.
Dat kan allemaal onderdeel worden van de ervaring.
Maar secundaire victimisatie kan ook ontstaan wanneer iemand zijn verhaal aan een...
...stichting of journalist vertelt en vervolgens niet begrijpt waar dat verhaal terecht komt.
Ook daar geldt dus dezelfde regel. Hoe kwetsbaarder de informatie, hoe groter de verantwoordelijkheid.
Daarom moeten we deze discussie niet reduceren tot de slogan dat slachtoffers altijd...
...geloofd moeten worden tegenover de slogan dat zonder bewijs niets kan worden gedaan.
Beide zijn te eenvoudig. Een slachtoffer verdient dat het verhaal serieus wordt genomen.
Een verdachte verdient dat schuld wordt bewezen.
Een politiefunctionaris verdient dat beschuldigingen over professioneel handelen worden...
...onderzocht voordat institutioneel falen wordt vastgesteld.
Een journalist verdient vrijheid om misstanden te onderzoeken.
En de samenleving verdient journalistiek dat ook bereid is uitkomsten te publiceren die...
...niet passen bij de oorspronkelijke hypothese.
De centrale vraag is daarom niet, vaalt de politie bij slachtoffers van seksueel geweld?
Die vraag bevat de conclusie al.
De betere vraag luidt,
worden slachtoffers van seksueel geweld in Nederland in de praktijk daadwerkelijk in...
...staat gesteld aangifte te doen?
Hoe worden zij daarbij geïnformeerd en bejegend en hoe verhoudt hun ervaring zich tot de...
...formele procedure?
En daarnaast, hoe beschermen journalisten en maatschappelijke organisaties de...
...uiterst gevoelige persoonsgegevens van mensen die zich naar aanleiding van dergelijke...
...onderzoeken melden?
Wanneer we beide vragen serieus nemen, ontstaat werkelijk wederkerig onderzoek.
Niet gebaseerd op institutioneel wantrouwen, maar evenmin op blind institutioneel vertrouwen.
Vertrouwen ontstaat niet doordat burgers wordt verteld dat het systeem werkt.
Vertrouwen ontstaat wanneer kan worden gecontroleerd hoe het systeem werkt.
Daarom moeten ervaringen worden verzameld.
Dossiers worden gereconstrueerd. Procedures worden vergeleken.
Politie en openbaar ministerie worden gehoord.
Slachtoffers worden gehoord. Privacy wordt beschermd.
Beschuldigingen worden geverifieerd.
En waar het aanvankelijke beeld niet klopt, moet ook dat worden gepubliceerd.
Want wederkerigheid betekent niet dat iedereen gelijk heeft.
Het betekent dat iedereen aan dezelfde norm van zorgvuldigheid wordt gehouden.
Slachtoffer, verdachte, politie, justitie, stichting en journalist.
Dat is geen hinderpaal voor rechtvaardigheid.
Het is de voorwaarde ervoor. Bronnen en referenties.
Voor dit opiniestuk zijn verschillende soorten bronnen naast elkaar gelegd.
Geen enkele bron kan op zichzelf bepalen wat er in individuele zaken is gebeurd.
De eerste bronlaag bestaat daarom uit officiële informatie over slachtofferrechten en de aangifteprocedure.
De Rijksoverheid beschrijft de rechten van slachtoffers en vermeldt onder meer dat de...
...politie verplicht is een aangifte op te nemen.
Ook beschrijft de overheid het recht op informatie over het onderzoek en mogelijkheden...
...om persoonsgegevens tijdens het strafproces beter te beschermen.
De politie maakt vervolgens onderscheid tussen een melding en een aangifte.
Bij seksueel misbruik kan eerst contact plaatsvinden met een gespecialiseerde zedenrechercheur.
Daarbij wordt besproken wat er is gebeurd,
wat het slachtoffer nodig heeft en of directe actie nodig is.
De politie vermeldt eveneens dat de betrokkenen uiteindelijk zelf beslist of een melding...
...wordt gevolgd door een aangifte,
behalve in situaties waarin juridisch geen sprake is van een strafbaar feit.
Een tweede bronlaag bestaat uit wetenschappelijk onderzoek.
Nederlandse onderzoekers hebben onderzocht waarom slachtoffers van seksueel geweld soms...
...geen melding of aangifte doen.
Daaruit blijkt dat zo 'n beslissing uiteenlopende oorzaken kan hebben.
Emotionele conflicten, angst,
kenmerken van de gebeurtenis en ervaringen met politie kunnen allemaal een rol spelen.
Andere studies onderzoeken secundaire victimisatie en de invloed van stereotypen over...
...seksueel geweld op de behandeling van slachtoffers.
Die onderzoeken bewijzen niet dat iedere negatieve ervaring door institutioneel handelen...
...wordt veroorzaakt.
Ze laten wel zien waarom zorgvuldige, professionele bejegening belangrijk is.
Een derde bronlaag bestaat uit actuele journalistieke verslaggeving.
NOS berichtte bijvoorbeeld over slachtoffers bij wie het aangifte - of onderzoeksproces...
...niet verder kwam en die vervolgens naar gespecialiseerde hulpverlening werden verwezen.
Andere berichtgeving plaatst seksueel geweld en onderrapportage in een bredere Europese context.
De vierde bronlaag bestaat uit de Facebookoproep en de reacties die aanleiding vormden...
...voor dit opiniestuk. Deze reacties worden bewust niet als bewezen feiten gebruikt.
Ze functioneren als ervaringssignalen.
De identiteit van individuele reageerders is voor de analyse niet noodzakelijk en hoort...
...daarom niet als journalistiek decoratiemateriaal in het artikel te worden gereproduceerd.
Tot slot is privacyrechtelijke informatie van belang.
De European Data Protection Board benadrukt dat gegevens over gezondheid en seksueel...
...leven tot bijzondere categorieën persoonsgegevens behoren.
Juist wanneer slachtoffers hun ervaringen delen met maatschappelijke organisaties of...
...journalistieke redacties vraagt dat om extra zorgvuldigheid bij verzameling,
opslag en verdere verwerking. Deze verschillende bronlagen hebben een gezamenlijke functie.
Ze helpen onderscheid maken tussen ervaring en bewijs,
tussen recht en praktijk en tussen vrijheid van onderzoek en verantwoordelijkheid voor...
...de mensen die hun verhalen dat onderzoek mogelijk maken.