WEBVTT

1
00:00:00.010 --> 00:00:03.490
Wie beschermt het verhaal van het slachtoffer wanneer het systeem tekort schiet?

2
00:00:04.230 --> 00:00:10.410
Datum 8 augustus 2026 door Alexander Groenheide Voorzitter Stichting de Kamer van...

3
00:00:10.410 --> 00:00:12.570
...Sociale Waarden. De vraag lijkt eenvoudig.

4
00:00:12.850 --> 00:00:13.870
Heb jij aangifte gedaan?

5
00:00:14.250 --> 00:00:18.610
Maar onder die ene vraag ligt een wereld van angst, bewijs, recht, vertrouwen,

6
00:00:19.250 --> 00:00:20.950
privacy en menselijke waardigheid.

7
00:00:21.770 --> 00:00:25.750
Een oproep op sociale media naar ervaringen met het doen van aangifte na seksueel...

8
00:00:25.750 --> 00:00:29.950
...misbruik en seksueel geweld leidde tot een groot aantal persoonlijke reacties.

9
00:00:30.670 --> 00:00:32.710
Mensen vertelden dat zij aangifte hadden gedaan.

10
00:00:33.470 --> 00:00:37.670
Anderen schreven dat zij probeerden aangifte te doen, maar naar eigen zeggen werden ontmoedigd.

11
00:00:38.430 --> 00:00:43.430
Weer anderen beschreven een sepot, bewijsproblemen of het gevoel dat zij niet werden geloofd.

12
00:00:43.830 --> 00:00:48.810
Dat zijn ernstige verhalen, maar ernstige verhalen vragen om iets anders dan snelle conclusies.

13
00:00:49.630 --> 00:00:54.370
Ze vragen om zorgvuldig onderzoek. Een Facebook reactie is namelijk een ervaring.

14
00:00:54.370 --> 00:00:55.950
Het kan een belangrijk signaal zijn,

15
00:00:56.550 --> 00:01:01.430
maar het is nog geen volledig strafdossier en evenmin zelfstandig bewijs van structureel...

16
00:01:01.430 --> 00:01:02.710
...institutioneel falen.

17
00:01:02.910 --> 00:01:07.730
Juist wanneer veel mensen vergelijkbare ervaringen beschrijven ontstaat daarom een onderzoeksvraag,

18
00:01:08.150 --> 00:01:09.950
niet automatisch een bewezen conclusie.

19
00:01:10.770 --> 00:01:12.410
En die nuance moeten we vasthouden,

20
00:01:12.730 --> 00:01:16.550
want het recht om aangifte te doen is iets anders dan het recht op vervolging.

21
00:01:17.350 --> 00:01:22.130
Een burger die stelt slachtoffer te zijn geworden van een strafbaar feit moet toegang...

22
00:01:22.130 --> 00:01:23.630
...hebben tot de aangifteprocedure.

23
00:01:23.630 --> 00:01:28.890
De Rijksoverheid vermeldt expliciet dat de politie verplicht is een aangifte op te nemen.

24
00:01:29.570 --> 00:01:32.490
Maar daarmee staat nog niet vast dat iedere zaak kan worden bewezen.

25
00:01:32.910 --> 00:01:36.130
Ook staat daarmee niet vast dat iedere verdachte kan of moet worden vervolgd.

26
00:01:36.550 --> 00:01:41.590
Dat onderscheid is fundamenteel. Aangifte is het begin van een strafrechtelijk proces.

27
00:01:42.330 --> 00:01:43.690
Bewijsvergaring volgt daarna.

28
00:01:44.350 --> 00:01:49.110
En de uiteindelijke beslissing over vervolging is opnieuw een afzonderlijk juridisch moment.

29
00:01:49.690 --> 00:01:52.490
Wanneer deze verschillende fases met elkaar worden verwart,

30
00:01:52.970 --> 00:01:55.030
kan een merkwaardige omkering ontstaan.

31
00:01:55.770 --> 00:02:00.350
Dan lijkt het alsof een slachtoffer eerst zelf voldoende bewijs moet verzamelen voordat...

32
00:02:00.350 --> 00:02:02.470
...het überhaupt zin heeft om aangifte te doen.

33
00:02:02.870 --> 00:02:04.450
Maar een slachtoffer is geen rechercheur.

34
00:02:05.130 --> 00:02:10.009
Het is juist de taak van de opsporing om vast te stellen welke verklaringen, digitale gegevens,

35
00:02:10.270 --> 00:02:14.610
getuigen, medische informatie of andere bewijsmiddelen beschikbaar zijn.

36
00:02:15.350 --> 00:02:17.290
Tegelijkertijd moeten we ook de andere kant benoemen.

37
00:02:17.290 --> 00:02:22.970
Een sepot is niet automatisch bewijs dat politie of openbaar ministerie heeft gefaald.

38
00:02:23.550 --> 00:02:28.270
Een vrijspraak betekent evenmin dat degene die aangifte deed noodzakelijk heeft gelogen.

39
00:02:28.850 --> 00:02:33.010
Soms kan een werkelijke gebeurtenis strafrechtelijk onvoldoende bewijsbaar zijn.

40
00:02:33.490 --> 00:02:35.170
Dat is buitengewoon pijnlijk.

41
00:02:35.730 --> 00:02:39.930
Maar het is onderdeel van de rechtsstaat dat iemand niet wordt veroordeeld uitsluitend...

42
00:02:39.930 --> 00:02:43.550
...omdat een beschuldiging ernstig klinkt of emotioneel overtuigt.

43
00:02:43.550 --> 00:02:48.070
De bescherming van slachtoffers en de bescherming van verdachten zijn daarom geen...

44
00:02:48.070 --> 00:02:51.650
...tegengestelde waarden. Ze horen beide bij dezelfde rechtsstaat.

45
00:02:52.350 --> 00:02:55.670
Juist rondom seksueel geweld is dat spanningsveld zwaar.

46
00:02:56.370 --> 00:02:59.210
Veel zaken spelen zich af zonder onafhankelijke getuigen.

47
00:02:59.730 --> 00:03:01.930
Herinneringen kunnen door trauma worden beïnvloed.

48
00:03:02.270 --> 00:03:06.990
Mensen kunnen pas veel later spreken en juist daarom zijn professionele bejegening,

49
00:03:07.650 --> 00:03:10.550
gespecialiseerde research en zorgvuldig onderzoek essentieel.

50
00:03:10.550 --> 00:03:15.190
Wetenschappelijk onderzoek laat bovendien zien dat slachtoffers uiteenlopende redenen...

51
00:03:15.190 --> 00:03:16.750
...hebben om niet naar de politie te stappen.

52
00:03:17.530 --> 00:03:20.890
Emoties, angst, schaamte, relatie tot de verdachte,

53
00:03:21.550 --> 00:03:26.430
verwachtingen over bewijs en eerdere ervaringen met instanties kunnen allemaal een rol spelen.

54
00:03:27.310 --> 00:03:31.890
Nederlandse studies laten zelf zien dat sommige slachtoffers aangeven zich door...

55
00:03:31.890 --> 00:03:33.670
...politiecontact ontmoedigd te hebben gevoeld.

56
00:03:34.110 --> 00:03:38.770
Dat gegeven rechtvaardig onderzoek, maar nog steeds geen collectieve veroordeling van de politie.

57
00:03:38.770 --> 00:03:42.510
Wie werkelijk wil weten of sprake is van een structureel probleem,

58
00:03:43.050 --> 00:03:44.270
moet van verhalen naar dossiers.

59
00:03:45.170 --> 00:03:47.370
Wanneer iemand zegt vijf keer te zijn geweigerd,

60
00:03:47.710 --> 00:03:49.950
moet worden onderzocht wanneer die contacten plaatsvonden.

61
00:03:50.790 --> 00:03:54.010
Was sprake van een melding? Van een informatief gesprek?

62
00:03:54.510 --> 00:03:56.750
Van een verzoek om daadwerkelijk aangifte te doen?

63
00:03:57.250 --> 00:04:00.550
Wat is geregistreerd? Welke juridische beoordeling is gemaakt?

64
00:04:01.090 --> 00:04:02.770
En wat staat er uiteindelijk in het dossier?

65
00:04:02.770 --> 00:04:07.890
Pas wanneer vele afzonderlijke dossiers op dezelfde manier worden gereconstrueerd,

66
00:04:08.350 --> 00:04:10.890
kan worden vastgesteld of zich een patroon voordoet.

67
00:04:11.610 --> 00:04:14.850
Daar ligt een belangrijke taak voor onderzoeksjournalistiek,

68
00:04:15.430 --> 00:04:17.890
maar daarmee ontstaat onmiddellijk een tweede verantwoordelijkheid.

69
00:04:19.070 --> 00:04:21.230
Want de mensen die hun ervaring vertellen,

70
00:04:21.690 --> 00:04:25.070
delen soms enkele van de gevoeligste persoonsgegevens die denkbaar zijn.

71
00:04:25.070 --> 00:04:31.150
Seksueel geweld, gezondheid, trauma, kinderen, namen van vermeende plegers, politiecontacten,

72
00:04:31.450 --> 00:04:37.090
e -mailadressen, soms locaties en familieomstandigheden, dat zijn geen gewone marketinggegevens.

73
00:04:37.450 --> 00:04:42.190
En wanneer een maatschappelijke organisatie zulke verhalen verzamelt en vervolgens aan...

74
00:04:42.190 --> 00:04:46.730
...een journalistieke redactie doorstuurt, moeten ook daar kritische vragen worden gesteld.

75
00:04:46.730 --> 00:04:49.230
Welke gegevens worden precies doorgestuurd?

76
00:04:49.730 --> 00:04:51.970
Alleen de tekst van een openbare reactie?

77
00:04:52.030 --> 00:04:55.650
Of ook naam, facebookprofiel, e -mailadres en privébericht?

78
00:04:56.210 --> 00:04:58.270
Wie bewaart die gegevens? Wie heeft toegang?

79
00:04:58.690 --> 00:04:59.890
Hoe lang blijven zij bestaan?

80
00:05:00.530 --> 00:05:04.350
Worden identificerende gegevens gescheiden van het inhoudelijke verhaal?

81
00:05:04.430 --> 00:05:07.230
En weten mensen voldoende wat er met hun informatie gebeurt?

82
00:05:08.090 --> 00:05:10.130
Journalistiek geniet terecht een bijzondere vrijheid.

83
00:05:10.610 --> 00:05:14.230
Zonder die ruimte zouden ernstige maatschappelijke misstanden soms nooit zichtbaar worden.

84
00:05:15.370 --> 00:05:19.450
Maar journalistieke vrijheid is geen uitnodiging tot onzorgvuldigheid.

85
00:05:20.030 --> 00:05:23.950
Wie van politie en justitie verlangt dat zij slachtoffergegevens zorgvuldig behandelen,

86
00:05:24.530 --> 00:05:28.410
moet dezelfde norm toepassen op journalistiek en maatschappelijke organisaties.

87
00:05:29.370 --> 00:05:33.090
Dat is wederkerigheid. Hetzelfde geldt voor de bejegening van mensen.

88
00:05:34.070 --> 00:05:38.370
Wanneer wij van politie verlangen dat iemand niet wordt gereduceerd tot een dossiernummer,

89
00:05:38.510 --> 00:05:42.990
mogen media een slachtoffer ook niet reduceren tot een aangrijpende televisiecasus.

90
00:05:42.990 --> 00:05:46.810
En wanneer we verlangen dat beschuldigingen zorgvuldig worden onderzocht,

91
00:05:47.310 --> 00:05:51.550
voordat iemand als schuldige wordt aangemerkt, geldt dat ook op sociale media.

92
00:05:52.410 --> 00:05:54.470
Daar ontstaat nog een andere belangrijke kwestie.

93
00:05:55.250 --> 00:05:56.650
Secundaire victimisatie.

94
00:05:57.450 --> 00:05:59.770
De oorspronkelijk gebeurtenis kan diep ingrijpend zijn,

95
00:06:00.370 --> 00:06:04.190
maar ook de manier waarop instituties daarnaar reageren kan opnieuw beschadigend zijn.

96
00:06:04.970 --> 00:06:08.830
Niet geloofd worden. Steeds opnieuw hetzelfde verhaal moeten vertellen.

97
00:06:09.590 --> 00:06:11.510
Het gevoel krijgen dat je zelf wordt onderzocht.

98
00:06:11.510 --> 00:06:14.690
Geen duidelijkheid krijgen over wat er met een zaak gebeurt.

99
00:06:15.410 --> 00:06:17.750
Dat kan allemaal onderdeel worden van de ervaring.

100
00:06:18.630 --> 00:06:23.350
Maar secundaire victimisatie kan ook ontstaan wanneer iemand zijn verhaal aan een...

101
00:06:23.350 --> 00:06:27.810
...stichting of journalist vertelt en vervolgens niet begrijpt waar dat verhaal terecht komt.

102
00:06:28.350 --> 00:06:33.370
Ook daar geldt dus dezelfde regel. Hoe kwetsbaarder de informatie, hoe groter de verantwoordelijkheid.

103
00:06:33.370 --> 00:06:37.930
Daarom moeten we deze discussie niet reduceren tot de slogan dat slachtoffers altijd...

104
00:06:37.930 --> 00:06:42.430
...geloofd moeten worden tegenover de slogan dat zonder bewijs niets kan worden gedaan.

105
00:06:43.330 --> 00:06:47.530
Beide zijn te eenvoudig. Een slachtoffer verdient dat het verhaal serieus wordt genomen.

106
00:06:48.350 --> 00:06:50.330
Een verdachte verdient dat schuld wordt bewezen.

107
00:06:51.150 --> 00:06:55.430
Een politiefunctionaris verdient dat beschuldigingen over professioneel handelen worden...

108
00:06:55.430 --> 00:06:58.910
...onderzocht voordat institutioneel falen wordt vastgesteld.

109
00:06:59.670 --> 00:07:02.050
Een journalist verdient vrijheid om misstanden te onderzoeken.

110
00:07:02.050 --> 00:07:07.310
En de samenleving verdient journalistiek dat ook bereid is uitkomsten te publiceren die...

111
00:07:07.310 --> 00:07:09.430
...niet passen bij de oorspronkelijke hypothese.

112
00:07:10.110 --> 00:07:14.770
De centrale vraag is daarom niet, vaalt de politie bij slachtoffers van seksueel geweld?

113
00:07:15.210 --> 00:07:16.710
Die vraag bevat de conclusie al.

114
00:07:17.330 --> 00:07:19.030
De betere vraag luidt,

115
00:07:19.110 --> 00:07:23.090
worden slachtoffers van seksueel geweld in Nederland in de praktijk daadwerkelijk in...

116
00:07:23.090 --> 00:07:24.570
...staat gesteld aangifte te doen?

117
00:07:25.270 --> 00:07:30.170
Hoe worden zij daarbij geïnformeerd en bejegend en hoe verhoudt hun ervaring zich tot de...

118
00:07:30.170 --> 00:07:30.970
...formele procedure?

119
00:07:30.970 --> 00:07:36.910
En daarnaast, hoe beschermen journalisten en maatschappelijke organisaties de...

120
00:07:36.910 --> 00:07:41.210
...uiterst gevoelige persoonsgegevens van mensen die zich naar aanleiding van dergelijke...

121
00:07:41.210 --> 00:07:42.010
...onderzoeken melden?

122
00:07:42.610 --> 00:07:47.170
Wanneer we beide vragen serieus nemen, ontstaat werkelijk wederkerig onderzoek.

123
00:07:47.590 --> 00:07:52.710
Niet gebaseerd op institutioneel wantrouwen, maar evenmin op blind institutioneel vertrouwen.

124
00:07:53.270 --> 00:07:57.170
Vertrouwen ontstaat niet doordat burgers wordt verteld dat het systeem werkt.

125
00:07:57.170 --> 00:08:01.190
Vertrouwen ontstaat wanneer kan worden gecontroleerd hoe het systeem werkt.

126
00:08:02.170 --> 00:08:04.250
Daarom moeten ervaringen worden verzameld.

127
00:08:04.730 --> 00:08:07.950
Dossiers worden gereconstrueerd. Procedures worden vergeleken.

128
00:08:08.710 --> 00:08:10.870
Politie en openbaar ministerie worden gehoord.

129
00:08:11.390 --> 00:08:14.170
Slachtoffers worden gehoord. Privacy wordt beschermd.

130
00:08:15.030 --> 00:08:16.630
Beschuldigingen worden geverifieerd.

131
00:08:17.130 --> 00:08:20.510
En waar het aanvankelijke beeld niet klopt, moet ook dat worden gepubliceerd.

132
00:08:21.230 --> 00:08:24.710
Want wederkerigheid betekent niet dat iedereen gelijk heeft.

133
00:08:24.710 --> 00:08:28.390
Het betekent dat iedereen aan dezelfde norm van zorgvuldigheid wordt gehouden.

134
00:08:28.850 --> 00:08:33.669
Slachtoffer, verdachte, politie, justitie, stichting en journalist.

135
00:08:34.190 --> 00:08:36.250
Dat is geen hinderpaal voor rechtvaardigheid.

136
00:08:36.750 --> 00:08:39.890
Het is de voorwaarde ervoor. Bronnen en referenties.

137
00:08:40.309 --> 00:08:43.530
Voor dit opiniestuk zijn verschillende soorten bronnen naast elkaar gelegd.

138
00:08:44.250 --> 00:08:48.230
Geen enkele bron kan op zichzelf bepalen wat er in individuele zaken is gebeurd.

139
00:08:48.230 --> 00:08:54.610
De eerste bronlaag bestaat daarom uit officiële informatie over slachtofferrechten en de aangifteprocedure.

140
00:08:55.210 --> 00:08:59.670
De Rijksoverheid beschrijft de rechten van slachtoffers en vermeldt onder meer dat de...

141
00:08:59.670 --> 00:09:01.790
...politie verplicht is een aangifte op te nemen.

142
00:09:02.670 --> 00:09:06.910
Ook beschrijft de overheid het recht op informatie over het onderzoek en mogelijkheden...

143
00:09:06.910 --> 00:09:10.810
...om persoonsgegevens tijdens het strafproces beter te beschermen.

144
00:09:11.530 --> 00:09:15.150
De politie maakt vervolgens onderscheid tussen een melding en een aangifte.

145
00:09:15.150 --> 00:09:20.330
Bij seksueel misbruik kan eerst contact plaatsvinden met een gespecialiseerde zedenrechercheur.

146
00:09:21.450 --> 00:09:23.130
Daarbij wordt besproken wat er is gebeurd,

147
00:09:23.550 --> 00:09:26.710
wat het slachtoffer nodig heeft en of directe actie nodig is.

148
00:09:27.530 --> 00:09:32.230
De politie vermeldt eveneens dat de betrokkenen uiteindelijk zelf beslist of een melding...

149
00:09:32.230 --> 00:09:33.470
...wordt gevolgd door een aangifte,

150
00:09:34.050 --> 00:09:38.330
behalve in situaties waarin juridisch geen sprake is van een strafbaar feit.

151
00:09:38.730 --> 00:09:41.150
Een tweede bronlaag bestaat uit wetenschappelijk onderzoek.

152
00:09:41.150 --> 00:09:46.210
Nederlandse onderzoekers hebben onderzocht waarom slachtoffers van seksueel geweld soms...

153
00:09:46.210 --> 00:09:47.850
...geen melding of aangifte doen.

154
00:09:48.550 --> 00:09:51.890
Daaruit blijkt dat zo 'n beslissing uiteenlopende oorzaken kan hebben.

155
00:09:52.650 --> 00:09:54.610
Emotionele conflicten, angst,

156
00:09:54.830 --> 00:09:59.070
kenmerken van de gebeurtenis en ervaringen met politie kunnen allemaal een rol spelen.

157
00:09:59.910 --> 00:10:04.350
Andere studies onderzoeken secundaire victimisatie en de invloed van stereotypen over...

158
00:10:04.350 --> 00:10:06.990
...seksueel geweld op de behandeling van slachtoffers.

159
00:10:06.990 --> 00:10:12.150
Die onderzoeken bewijzen niet dat iedere negatieve ervaring door institutioneel handelen...

160
00:10:12.150 --> 00:10:13.050
...wordt veroorzaakt.

161
00:10:13.670 --> 00:10:17.870
Ze laten wel zien waarom zorgvuldige, professionele bejegening belangrijk is.

162
00:10:18.490 --> 00:10:22.010
Een derde bronlaag bestaat uit actuele journalistieke verslaggeving.

163
00:10:22.750 --> 00:10:27.890
NOS berichtte bijvoorbeeld over slachtoffers bij wie het aangifte - of onderzoeksproces...

164
00:10:27.890 --> 00:10:32.510
...niet verder kwam en die vervolgens naar gespecialiseerde hulpverlening werden verwezen.

165
00:10:32.510 --> 00:10:38.150
Andere berichtgeving plaatst seksueel geweld en onderrapportage in een bredere Europese context.

166
00:10:38.590 --> 00:10:42.930
De vierde bronlaag bestaat uit de Facebookoproep en de reacties die aanleiding vormden...

167
00:10:42.930 --> 00:10:47.930
...voor dit opiniestuk. Deze reacties worden bewust niet als bewezen feiten gebruikt.

168
00:10:48.350 --> 00:10:49.630
Ze functioneren als ervaringssignalen.

169
00:10:50.930 --> 00:10:55.250
De identiteit van individuele reageerders is voor de analyse niet noodzakelijk en hoort...

170
00:10:55.250 --> 00:10:59.950
...daarom niet als journalistiek decoratiemateriaal in het artikel te worden gereproduceerd.

171
00:10:59.950 --> 00:11:03.110
Tot slot is privacyrechtelijke informatie van belang.

172
00:11:03.950 --> 00:11:08.750
De European Data Protection Board benadrukt dat gegevens over gezondheid en seksueel...

173
00:11:08.750 --> 00:11:11.170
...leven tot bijzondere categorieën persoonsgegevens behoren.

174
00:11:11.510 --> 00:11:15.990
Juist wanneer slachtoffers hun ervaringen delen met maatschappelijke organisaties of...

175
00:11:15.990 --> 00:11:20.590
...journalistieke redacties vraagt dat om extra zorgvuldigheid bij verzameling,

176
00:11:20.690 --> 00:11:25.570
opslag en verdere verwerking. Deze verschillende bronlagen hebben een gezamenlijke functie.

177
00:11:25.570 --> 00:11:28.930
Ze helpen onderscheid maken tussen ervaring en bewijs,

178
00:11:29.230 --> 00:11:34.430
tussen recht en praktijk en tussen vrijheid van onderzoek en verantwoordelijkheid voor...

179
00:11:34.430 --> 00:11:36.970
...de mensen die hun verhalen dat onderzoek mogelijk maken.