De open deur van de gesloten jeugdzorg.
Datum: 15 juli 2026.
Door Alexander Groenheide, Voorzitter Stichting De Kamer van Sociale Waarden.
Er is iets wonderlijks gebeurd in Nederland.
De gesloten instelling is officieel op haar retour.
De deur ging open, de naam veranderde, de toon veranderde, de folders veranderden, de taal werd
zachter, het werd allemaal kleinschaliger, opener, menselijker, pedagogischer
en natuurlijk meer in het belang van het kind.
Alleen het kind zelf merkte vooral dit.
De deur staat open, maar als je er doorheen loopt, word je opgespoord,
aangehouden en teruggebracht.
Welkom in de moderne jeugdbescherming.
De gesloten instelling is opgeheven, maar haar schaduw loopt gewoon mee door de open gang.
Vroeger was tenminste duidelijk wat geslotenheid was.
Een kind in gesloten jeugdhulp bevond zich in een vrijheidsbeperkende setting.
Daar hoorde een rechtswaarborgen bij, daar hoorde toetsing bij, daar hoorde een advocaat bij,
daar hoorde een rechterlijke blik bij.
Maar nu, nu heet het verblijf open.
De deur is juridisch gezien niet op slot.
Alleen mag het kind niet vrij bellen, niet vrij mailen, niet zelfstandig naar een advocaat, niet
zelfstandig naar een kinder- en jongerenrechtsvoorziening, niet zelfstandig het terrein verlaten
zonder dat er een keten van zorgsignalen, meldingen, opschaling en teruggeleiding op gang komt.
De instelling is open, maar de afhankelijkheid is totaal.
Dat is geen openheid, dat is geslotenheid met betere marketing.
In de casus die aan deze blogpost ten grondslag ligt, gaat het om een minderjarige van 17 jaar.
Ik noem haar hier niet bij haar echte naam, ik noem haar Aperta Tutela, open bescherming.
Een naam die bijna te mooi is voor de werkelijkheid.
Aperta Tutela heeft zelf aangegeven dat zij juridische ondersteuning wil.
Zij wil een eigen advocaat spreken, niet de advocaat van haar moeder, niet iemand die namens
het netwerk spreekt, niet iemand die via de voogd of instelling filtert wat
zij mag zeggen, gewoon een eigen onafhankelijke juridische stem.
Dat lijkt niet veel gevraagd.
Toch bleek het in de praktijk vrijwel onmogelijk.
Er was een afspraak bij een kinder- en jongerenrechtsvoorziening.
Aperta Tutela kreeg van de instelling te horen dat zij daar niet naartoe kon, omdat er geen
beschikbaarheid was om haar te begeleiden.
Daarna kwam er een vervangende afspraak.
Voor die afspraak werd zelfs een omgangsmoment met haar moeder opgeofferd, niet omdat moeder
dat wilde, niet omdat het kind dat leuk vond, maar omdat het gesprek met een advocaat in het
belang van Aperta Tutela zou zijn.
En toen ging ook die afspraak niet door, want de voogd had geen tijd.
Dus Aperta Tutela verloor het contactmoment met haar moeder, en zij kreeg ook geen gesprek met
haar advocaat of juridisch ondersteuner.
Dat is een bijzonder soort zorgvuldigheid.
Een kind vraagt om rechtsbijstand.
Volwassenen organiseren een afspraak.
Een omgangsmoment wordt geschrapt.
De afspraak gaat niet door.
Niemand zorgt direct voor herstel.
En het kind kan pas bij het eerstvolgende belmoment vertellen wat er is gebeurd.
Dat heet dan waarschijnlijk complexe casuïstiek.
Het werkelijke probleem is niet dat één afspraak mislukte.
Het probleem is dat Aperta Tutela helemaal niet zelfstandig bij haar eigen rechtspositie kan
komen.
Zij kan niet vrij bellen, niet vrij mailen, niet zelf reizen, niet zelf naar een advocaat, niet
zelf afdwingen dat een afspraak doorgaat, niet zelf een nieuwe afspraak maken,
niet zelf controleren
of de voogd komt, niet zelf de rechtsvoorziening bellen als de instelling zegt dat er geen tijd
is.
En als een kind niet zelfstandig bij een advocaat kan komen, dan is de zin.
Zij is welkom op kantoor.
Vooral een nette manier om niets op te lossen.
Dat is alsof je tegen iemand zonder schoenen, zonder sleutel en zonder vervoer
zegt, de voordeur staat open hoor.
Succes ermee.
Prachtig op papier.
Volstrekt betekenisloos in de werkelijkheid.
Ook de route via de advocaat van moeder is niet zuiver.
Dat is inmiddels bevestigd.
De advocaat van moeder kan Aperta Tutela niet vertegenwoordigen, omdat dat
tot belangenverstrengeling kan leiden.
Dat is juridisch begrijpelijk.
De advocaat van moeder is er voor moeder, niet voor het kind.
Maar daarmee wordt het probleem alleen maar scherper.
Moeder heeft een advocaat.
De instelling heeft juristen.
De gecertificeerde instelling heeft een systeem.
De voogd heeft bevoegdheden.
De organisatie heeft protocollen.
Maar het kind?
Het kind heeft een belmoment.
En als ze geluk heeft, mag ze daarin vertellen dat ze niet naar haar advocaat kon, omdat een
volwassene geen tijd had.
Alsof dat nog niet vrang genoeg is, wordt er ondertussen al gesproken over een 18-plus route.
Aperta Tutela heeft zelf aan haar moeder en netwerk verteld dat zij is
voorgesteld aan een beoogde curator.
Volgens haar was er een gesprek met de voogd, de beoogde curator en haarzelf.
Ook is, volgens de informatie uit het dossier gezegd, dat die route 100% zeker zou zijn.
Dat is een opmerkelijke formulering.
100% zeker klinkt niet als zorgvuldig onderzoek.
Het klinkt niet als hoor en wederhoor.
Het klinkt niet als een open vraag over proportionaliteit, subsidiariteit of minder ingrijpende
alternatieven.
Het klinkt als een bestemming.
En dat is precies het probleem.
Een 17 -jarige wordt richting meerderjarigheid bewogen.
Er wordt voorgesorteerd op een zware maatregel.
Curatellen is geen klein administratief vinkje.
Curatellen raakt aan handelingsbekwaamheid, persoonlijke beslissingen, financiële beslissingen
en zelfstandigheid.
Dus als een voogdijstructuur zegt dat een curatorroute 100% zeker is, terwijl
het kind nog geen
eigen advocaat heeft gesproken, dan is de vraag niet of het kind beschermd wordt.
De vraag is, waar is de rechtspositie van het kind gebleven?
Dat is de cynische kern.
De gesloten instelling verdwijnt, maar de logica van geslotenheid blijft bestaan.
Alleen heet het nu anders.
Niet meer, je zit opgesloten.
Maar je verblijft open.
Niet meer, je mag niet weg.
Maar als je weggaat, volgt opsporen, aanhouden en terugvoeren.
Niet meer, vanwege geslotenheid heb je automatisch rechtsbescherming nodig.
Maar, je bent welkom bij juridische hulp, mits je er zelfstandig kunt komen.
Niet meer, wij beperken je vrijheid.
Maar, wij bieden een structuur.
Niet meer, je hebt een advocaat nodig.
Maar, de voogd had geen tijd.
De deur is dus open, alleen is de vrijheid erachter voorzien van consequenties.
Zo ontstaat een perfect bestuurlijk niemandsland.
De kinder- en jongerenrechtsvoorziening kan zeggen, wij spreken alleen met het kind.
De advocaat van moeder kan zeggen, ik kan het kind niet bijstaan.
De instelling kan zeggen, er was geen beschikbaarheid.
De voogd kan zeggen, ik had geen tijd.
De gecertificeerde instelling kan zwijgen.
De moeder kan niets afdwingen.
Het netwerk kan alleen vastleggen.
En het kind kan wachten tot het volgende belmoment.
Iedereen heeft formeel gelijk.
En precies daardoor heeft het kind feitelijk niets.
Dat is misschien wel de meest efficiënte vorm van rechtsontneming.
Niet door expliciet te weigeren, maar door elke route net buiten bereik te houden.
Als een kind zelf om een advocaat vraagt en vervolgens twee keer niet bij
juridische ondersteuning komt, dan is dat geen planningstechnisch ongemak.
Dat is een rechtspositioneel feit.
Als een kind niet vrij kan bellen, mailen, reizen of vertrouwelijk spreken, dan is toegang tot
rechtsbijstand niet geregeld.
Als een instelling wel vervoer en begeleiding kan organiseren voor plaatsing, overplaatsing of
interne zorgbesluiten, maar niet voor een advocaat, dan zegt dat iets over prioriteiten.
Als een voogdijorganisatie al spreekt over een 100% zekere 18-plus maatregel, terwijl het kind
nog geen eigen onafhankelijke juridische ondersteuning heeft gehad, dan is dat
niet alleen zorgelijk.
Dan wordt het fundamenteel.
Want dan gaat het niet meer om bescherming van het kind.
Dan gaat het om het organiseren van een juridische fuik.
De vraag is niet of aperte tutela hulp nodig heeft.
De vraag is niet of zij kwetsbaar is.
De vraag is niet of moeder altijd gelijk heeft.
De vraag is niet of een instelling moeilijke afwegingen moet maken.
De vraag is veel eenvoudiger.
Hoe kan een minderjarige zich beschermen tegen een zware 18-plus maatregel, als zij voor haar
meerderjarigheid geen feitelijke toegang krijgt tot een eigen advocaat?
Zolang niemand die vraag beantwoord, is ieder beroep op het belang van het kind verdacht leeg.
Een open instelling is pas open als een kind ook naar buiten kan voor rechtsbescherming, niet
alleen voor school, niet alleen voor behandeling, niet alleen voor plaatsing, niet alleen voor
gesprekken die de instelling zelf organiseert, maar ook voor een advocaat.
Juist voor een advocaat, want een kind dat afhankelijk is van dezelfde instelling en dezelfde
voogdijstructuur om een advocaat te kunnen bereiken, heeft geen effectieve rechtsbescherming.
Dan wordt toegang tot juridische bijstand beheerd door het systeem waarover het kind mogelijk
juridisch advies nodig heeft.
Dat is geen toegang, dat is gecontroleerde toegang.
En gecontroleerde toegang tot rechtsbescherming is geen rechtsbescherming.
De gesloten instelling is misschien formeel opgeheven, maar als de open instelling functioneert
met OAT's, opsporen, aanhouden en terugvoeren, dan is de vraag gerechtvaardigd wat er werkelijk
is veranderd.
Misschien is de deur niet langer op slot, misschien is dat de vooruitgang.
Maar als een kind achter die open deur geen advocaat kan bereiken, geen vertrouwelijk juridisch
gesprek kan voeren en ondertussen richting een 100% zekere curatorroute wordt bewogen, dan is
die open deur vooral symbolisch.
Een decorstuk, een beleidsmatige façade, een deur die open staat zolang het kind blijft waar
het moet blijven.
En precies daarom moet de rechtsvraag nu hard worden gesteld.
Wie zorgt ervoor dat een minderjarige in een zogenaamde open instelling daadwerkelijk, vrij en
vertrouwelijk een eigen advocaat kan spreken, voordat dezelfde minderjarige meerderjarig wordt
en haar rechtspositie onder curatele, bewind of mentorschap verder wordt ingeperkt?
Totdat die vraag beantwoord is, is het woord open vooral ironisch.
Bronnen en referenties.
Deze blogpost hoort een afzonderlijke toelichting op de bronnen en referenties.
Dat is nodig omdat dit artikel scherp, ironisch en satirisch is geschreven, maar niet uit de
lucht komt vallen.
De satire rust op een serieuze vraag.
Wat betekent een open instelling nog als een kind niet vrij kan bellen, niet vrij kan mailen,
niet zelfstandig naar een advocaat kan gaan en pas bij het volgende belmoment kan vertellen dat
juridische toegang opnieuw niet is gelukt?
De eerste bron is de pagina van De Rechtspraak over de bijzondere curator.
Die bron is rechtstreeks van belang, omdat het artikel eindigt bij de vraag wie Aperta Tutela
zelfstandig kan vertegenwoordigen wanneer haar eigen rechtspositie niet via moeder, niet via
de advocaat van moeder, niet via de instelling en niet via de voogdijstructuur wordt geborgd.
De rechtspraak legt uit dat een bijzondere curator opkomt voor de belangen van een kind wanneer
die belangen kunnen botsen met ouders, verzorgers of voogden.
Belangrijk is dat De Rechtspraak daarbij uitdrukkelijk vermeldt dat ook
voogden onder deze context vallen.
Nog belangrijker voor dit artikel is dat een kind zelf per brief om een bijzondere curator kan
vragen zonder dat daarvoor verplicht een advocaat nodig is.
Dat maakt deze bron tot een sleutelbron, want het blogartikel gaat precies over een kind dat
juridisch gezien misschien rechten heeft maar feitelijk geen toegang heeft tot de middelen om
die rechten uit te oefenen.
De tweede bron is de rijksoverheid over curatele, bewind en mentorschap.
Deze bron is belangrijk omdat het artikel niet zomaar spreekt over een
administratieve vervolgstap na 18 jaar.
Curatele is een zware maatregel.
De rijksoverheid beschrijft dat curatele bedoeld is voor een meerderjarige die financiële en
persoonlijke zaken niet zelf kan regelen en voor wie bewind of mentorschap niet genoeg is.
Iemand onder curatele is handelingsonbekwaam en de curator wordt wettelijk vertegenwoordiger.
Dat is precies waarom de zin 100% zeker in het artikel zo problematisch wordt gemaakt.
Wanneer een 18-plus-curatorroute al als zeker wordt gepresenteerd, terwijl Aperta Tutela
nog geen eigen advocaat heeft gesproken, gaat het niet meer alleen over zorgplanning.
Dan gaat het over de vraag of haar toekomstige handelingsbekwaamheid wordt voorbereid zonder
dat haar eigen juridische stem werkelijk is gehoord.
De derde bron is het Nederlands Jeugd Instituut over de af - en ombouw van gesloten jeugdhulp.
Deze bron vormt de beleidsmatige achtergrond van de blogpost.
Het NJ beschrijft dat gesloten jeugdhulp bedoeld is voor kinderen en jongeren met ernstige en
complexe problemen, maar ook dat opname in gesloten jeugdhulp de vrijheid beperkt en ongewenste
gevolgen kan hebben.
Daarom wordt JeugdzorgPlus afgebouwd en moet deze vorm van gesloten jeugdhulp in 2030 helemaal
zijn afgebouwd.
Daarmee staat de deur naar het centrale sarkasme van het artikel open, want
als gesloten jeugdhulp
wordt afgebouwd maar kinderen in nieuwe of open verblijfsvormen nog steeds
niet vrij kunnen bellen,
mailen, reizen of rechtsbijstand bereiken, dan verandert misschien de naam,
maar niet noodzakelijk de machtsverhouding.
Het artikel noemt dat geslotenheid met betere marketing.
De vierde bron is de jeugdwet.
De jeugdwet is relevant omdat zij de wettelijke bedding vormt van jeugdhulp, gecertificeerde
instellingen, jeugdhulpaanbieders en de organisatie van verblijf en ondersteuning.
Het artikel gebruikt die context niet om een technisch wetscommentaar te schrijven, maar om één
praktische vraag scherp te stellen.
Wie is verantwoordelijk wanneer een jeugdige in verblijf wel juridische ondersteuning wil, maar
die ondersteuning feitelijk niet kan bereiken?
Die vraag wordt nog urgenter wanneer het kind afhankelijk is van precies dezelfde instelling
en voogdijstructuur waarover zij mogelijk juridisch advies nodig heeft.
De vijfde bron is het burgerlijk wetboekboek 1.
Deze bron is juridisch nodig voor twee lijnen in het artikel.
De eerste lijn is de bijzondere curator.
Die route is relevant wanneer de belangen van het kind niet vanzelf
samenvallen met die van ouders, voogd of instelling.
De tweede lijn is de overgang naar 18 jaar.
Curatele, bewind en mentorschap zijn geen neutrale begeleidingswoorden.
Het zijn juridische beschermingsmaatregelen met gevolgen voor zelfstandigheid, zeggenschap en
vertegenwoordiging.
Daarom is het in het artikel zo belangrijk dat Aperta Tutela niet pas na haar
achttiende verjaardag juridisch serieus wordt genomen, maar voor die tijd al zelfstandig en
vertrouwelijk met een eigen juridisch ondersteuner kan spreken.
De zesde bron is de Raad voor Rechtsbijstand.
Deze bron is relevant voor de praktische routevraag.
Het artikel stelt niet alleen een kind heeft rechten.
Het artikel vraagt hoe komt een kind daadwerkelijk bij een advocaat wanneer zij niet vrij kan
bellen, niet vrij kan mailen, niet zelfstandig kan reizen en niet zelf naar kantoor kan komen.
De Raad voor Rechtsbijstand is daarom relevant als systeembron voor de vraag hoe gefinancierde
rechtsbijstand toevoeging of verwijzing kan worden georganiseerd wanneer de gewone toegang niet
werkt.
De zevende bron is de Nederlandse orde van advocaten.
Deze bron is relevant vanwege de rolzuiverheid van advocaten.
In het artikel wordt duidelijk gemaakt dat de advocaat van moeder niet
automatisch ook de advocaat van het kind kan zijn.
Dat is geen onwil, maar een kwestie van mogelijke belangenverstrengeling.
De advocaat van moeder vertegenwoordigt moeder.
Het kind heeft een eigen rechtspositie.
Die constatering is belangrijk omdat daarmee een schijnoplossing vervalt, aperta.
Tutela is niet juridisch beschermd doordat moeder een advocaat heeft.
Zij heeft zelf een onafhankelijke route nodig.
De achtste bron is het VN-Kinderrechtenverdrag.
Deze bron is de normatieve ruggengraad van het artikel.
Het Kinderrechtenverdrag gaat niet alleen over bescherming, maar ook over participatie.
Het kind moet worden gehoord in zaken die haar aangaan.
In dit blogartikel wordt die norm heel praktisch gemaakt.
Een kind wordt niet werkelijk gehoord als zij alleen tijdens een belmoment kan melden dat zij
niet naar haar advocaat kon.
Een kind wordt ook niet werkelijk gehoord als volwassenen alvast spreken over
een 18-plus route, terwijl zij zelf nog geen eigen juridisch gesprek heeft gehad.
De negende bron is Unicef Nederland over kinderrechten.
Deze bron helpt om de kinderrechtenlijn toegankelijk te maken voor een breed publiek.
Het artikel is satirisch, maar de onderliggende boodschap is eenvoudig.
Kinderen zijn geen dossierobjecten.
Zij zijn mensen met rechten, taal, angst, verlangen, afhankelijkheid en een eigen stem.
Die stem mag niet verdwijnen achter roosters, agendas, omgangsbeperkingen of de mededeling dat
iemand geen tijd had.
De tiende bron is Defence for Children.
Deze bron is relevant voor de bredere kinderrechtenpraktijk in Nederland.
Het artikel raakt aan precies het soort vraag waar kinderrechtenorganisaties steeds op wijzen.
Hoe worden rechten van kinderen in kwetsbare situaties niet alleen op papier erkend, maar ook
feitelijk bereikbaar gemaakt?
Het verschil tussen een papieren recht en een bereikbaar recht is hier de kern.
De elfde bron is de Raad van Europa over kindvriendelijke justitie.
Deze bron sluit direct aan bij het beeld in de blogpost van het kantoor juridische hulp dat wel
bestaat maar onbereikbaar blijft.
Kindvriendelijke justitie betekent niet dat een kind theoretisch welkom is als
het zelf de route weet te vinden.
Het betekent dat juridische toegang begrijpelijk bereikbaar, veilig en passend moet zijn bij
de feitelijke positie van het kind.
Voor een kind in een afhankelijke verblijfssituatie betekent dat, niet wachten tot zij zelf kan
bellen, maar actief organiseren dat zij vrij en vertrouwelijk wordt gehoord.
De twaalfde bron is het Europees verdrag voor de rechten van de mens.
Deze bron is relevant omdat het artikel raakt aan vrijheid, gezinsleven en
toegang tot procedurele bescherming.
Wanneer een open verblijf in de praktijk gepaard gaat met opsporen, aanhouden en terugvoeren
en wanneer omgang met moeder wordt opgeofferd voor een juridische afspraak die vervolgens niet
doorgaat, ontstaat een spanning die niet alleen pedagogisch is, maar ook rechtsstatelijk.
Het artikel benoemt dat niet als definitieve rechterlijke conclusie, maar als vraag die gesteld
moet worden.
De dertiende bron is de inspectie gezondheidszorg en jeugd.
Deze bron is relevant omdat toegang tot rechtsbijstand niet alleen een juridische luxe is, maar
ook raakt aan kwaliteit van zorg, veiligheid en professionele verantwoordelijkheid.
Als een kind in een instelling haar eigen rechtspositie niet kan effectueren, dan is dat niet
alleen een probleem voor een advocaat, het is ook een signaal over de manier
waarop zorg, toezicht en bescherming in de praktijk functioneren.
De veertiende bron is jeugdstem.
Deze bron is relevant omdat kinderen en ouders in de jeugdhulp ondersteuning
moeten kunnen krijgen bij vragen, klachten en rechten.
Het artikel laat zien waarom vertrouwenswerk en rechtsbescherming elkaar raken.
Een vertrouwenspersoon kan helpen signaleren, een moeder kan helpen doorgeleiden, een netwerk
kan vastleggen, maar dat alles vervangt geen eigen advocaat of onafhankelijke
juridische vertegenwoordiger voor het kind zelf.
De vijftiende bron is opnieuw de NI -context over vrijheidsbeperking en
alternatieven voor gesloten jeugdhulp.
Deze bron draagt de centrale ironie van het artikel.
Nederland bouwt gesloten jeugdhulp af, dat is op zichzelf een belangrijke
beweging, maar de vraag is wat daarvoor in de plaats komt.
Als het nieuwe systeem open heet, maar een kind de instelling niet vrij kan
verlaten om een advocaat
te spreken, dan is de juridische werkelijkheid minder open dan de beleidswoorden suggereren.
Dat is waarom het artikel spreekt over een open deur met consequenties.
De deur staat open, maar achter die open deur liggen formulieren, roosters,
geen tijd, geen vervoer,
geen vertrouwelijke telefoon, geen vrije e -mail, geen herstelafspraak en een 18 -plus route
die ondertussen als 100% zeker wordt gepresenteerd.
De bronnen samen ondersteunen daarom één centrale conclusie.
Rechtsbescherming bestaat niet doordat zij ergens op papier staat.
Rechtsbescherming bestaat pas wanneer een kind haar daadwerkelijk kan bereiken.
Voor Aperta Tutela betekent dat concreet, niet later, niet na de 18e
verjaardag, niet nadat curatele,
bewind of mentorschap al als vanzelfsprekend zijn neergezet, maar nu vrij, vertrouwelijk en met
een eigen onafhankelijke juridische stem.