WEBVTT

1
00:00:03.750 --> 00:00:05.970
Augustus brandde op de stad,

2
00:00:06.410 --> 00:00:08.830
de Lijnbaan warm, de winkels vol.

3
00:00:09.110 --> 00:00:13.830
Een nieuw bevel hing in de straten,

4
00:00:14.290 --> 00:00:14.520
een lapje werd het protocol.

5
00:00:14.530 --> 00:00:16.930
Geen uitleg over proef of meting,

6
00:00:17.130 --> 00:00:19.230
geen vraag aan wie daar lopen moest.

7
00:00:19.850 --> 00:00:22.880
Alleen agenten, lint en regels,

8
00:00:22.890 --> 00:00:26.690
en ieder gezicht werd uitgepoetst.

9
00:00:27.070 --> 00:00:28.030
Ze noemden het geen pilot,

10
00:00:28.430 --> 00:00:29.530
ze zeiden niet: “U bent de test.”

11
00:00:30.230 --> 00:00:34.870
De burger kreeg een voorschrift,

12
00:00:36.050 --> 00:00:40.210
de bedoeling bleef verstopt.

13
00:00:40.490 --> 00:00:40.940
Op de Lijnbaan liep een experiment,

14
00:00:40.950 --> 00:00:43.090
maar niemand die het op dat moment zo kent.

15
00:00:43.670 --> 00:00:46.190
Geen brief, geen bord, geen open woord,

16
00:00:46.350 --> 00:00:51.730
alleen een regel die je stoort.

17
00:00:52.010 --> 00:00:55.070
Op de Lijnbaan liep een experiment,

18
00:00:55.690 --> 00:00:57.590
de burger deelnemer zonder consent.

19
00:00:57.870 --> 00:00:58.340
Een straat werd meetgebied,

20
00:00:58.350 --> 00:01:01.140
maar wie daar wandelde wist niet

21
00:01:01.150 --> 00:01:04.670
dat men zijn doen en laten observeert.

22
00:01:06.690 --> 00:01:11.830
Ik vroeg de politie mij te schrijven,

23
00:01:12.090 --> 00:01:13.460
ik wilde dat het zichtbaar werd.

24
00:01:13.470 --> 00:01:15.920
Niet fluisteren en thuis gaan klagen,

25
00:01:15.930 --> 00:01:18.160
maar een besluit op papier gezet.

26
00:01:18.170 --> 00:01:22.530
De bon kwam keurig uit het apparaat,

27
00:01:22.810 --> 00:01:23.770
het voorschrift stond er zwart op wit.

28
00:01:24.150 --> 00:01:28.130
Maar nergens stond: “Dit is een pilot,

29
00:01:28.330 --> 00:01:29.950
en u doet aan ons onderzoek mee.”

30
00:01:30.610 --> 00:01:32.610
Geen toelichting bij de boete,

31
00:01:33.270 --> 00:01:35.610
geen onderzoeksplan erbij.

32
00:01:35.870 --> 00:01:36.860
Geen vraag of ik wilde deelnemen,

33
00:01:36.870 --> 00:01:39.390
alleen: “De regel geldt voor u en mij.”

34
00:01:40.390 --> 00:01:44.430
Op de Lijnbaan liep een experiment,

35
00:01:44.730 --> 00:01:47.290
maar niemand die het op dat moment zo kent.

36
00:01:47.790 --> 00:01:52.890
Geen brief, geen bord, geen open woord,

37
00:01:53.330 --> 00:01:55.910
alleen een regel die je stoort.

38
00:01:56.190 --> 00:01:58.520
Op de Lijnbaan liep een experiment,

39
00:01:58.530 --> 00:02:01.830
de burger deelnemer zonder consent.

40
00:02:02.050 --> 00:02:03.900
Een straat werd meetgebied,

41
00:02:03.910 --> 00:02:09.190
maar wie daar wandelde wist niet

42
00:02:10.410 --> 00:02:13.490
dat men zijn doen en laten observeert.

43
00:02:13.570 --> 00:02:16.010
Ik wachtte op de rechtsvervolging,

44
00:02:16.390 --> 00:02:17.840
op een rechter en een openbaar debat.

45
00:02:17.850 --> 00:02:21.390
Ik wilde weten welke wet hier gold

46
00:02:21.590 --> 00:02:23.910
en welke grond dit voorschrift had.

47
00:02:24.230 --> 00:02:26.120
Maar vervolging werd niet doorgezet,

48
00:02:26.130 --> 00:02:29.410
geen zitting waar het licht op viel.

49
00:02:29.730 --> 00:02:32.010
Geen officier die kwam vertellen:

50
00:02:32.150 --> 00:02:34.150
“U liep vandaag mee in een proefprofiel.”

51
00:02:34.730 --> 00:02:35.040
Was het gezondheid?

52
00:02:35.050 --> 00:02:37.230
Was het gedrag?

53
00:02:37.330 --> 00:02:38.470
Was het gehoorzaamheid

54
00:02:38.730 --> 00:02:39.870
die men meten mag?

55
00:02:40.330 --> 00:02:40.500
Wie schreef de vragen?

56
00:02:40.510 --> 00:02:44.830
Wie hield de stand?

57
00:02:45.530 --> 00:02:48.190
Wie maakte van een winkelstraat

58
00:02:48.390 --> 00:02:48.740
een laboratoriumland?

59
00:02:48.750 --> 00:02:49.880
Pas later kwam het woord naar buiten,

60
00:02:49.890 --> 00:02:53.240
alsof het altijd zo bekend was geweest.

61
00:02:53.250 --> 00:02:56.450
“Een pilot”, zei men achteraf,

62
00:02:58.940 --> 00:03:01.770
“om te bekijken wat de burger deed.”

63
00:03:01.780 --> 00:03:05.170
Of mensen afstand zouden houden,

64
00:03:05.180 --> 00:03:07.230
of mondbedekking iets veranderde,

65
00:03:07.240 --> 00:03:09.640
of regels zichtbaar werden gevolgd,

66
00:03:14.520 --> 00:03:20.100
en hoe de menigte zich aanpaste.

67
00:03:21.500 --> 00:03:22.270
Maar wie tijdens de proef niets weet,

68
00:03:22.280 --> 00:03:31.280
kan moeilijk zeggen: “Ik doe mee.”

69
00:03:32.720 --> 00:03:33.390
Een onderzoek zonder openheid

70
00:03:33.400 --> 00:03:35.920
is geen uitnodiging, maar een decreet.

71
00:03:36.060 --> 00:03:38.700
Op de Lijnbaan liep een experiment,

72
00:03:39.020 --> 00:03:41.400
pas achteraf werd dat officieel bekend.

73
00:03:41.480 --> 00:03:44.000
De boete sprak van plicht en straf,

74
00:03:44.300 --> 00:03:46.600
maar niet van wat men meten wou die dag.

75
00:03:47.100 --> 00:03:53.100
Op de Lijnbaan liep een experiment,

76
00:03:53.780 --> 00:03:55.660
de straat als levend meetinstrument.

77
00:03:55.840 --> 00:03:55.970
De overheid keek toe,

78
00:03:55.980 --> 00:04:00.000
de burger wist niet hoe,

79
00:04:01.500 --> 00:04:04.560
en transparantie kwam toen alles was geweest.

80
00:04:04.880 --> 00:04:07.060
Je mocht het masker zelf gaan knippen,

81
00:04:07.380 --> 00:04:09.840
een oude spijkerbroek volstond.

82
00:04:10.080 --> 00:04:12.340
Een elastiekje langs de oren,

83
00:04:12.640 --> 00:04:15.079
een stukje stof voor neus en mond.

84
00:04:15.420 --> 00:04:18.210
Het ene masker sloot niet aan,

85
00:04:18.220 --> 00:04:23.240
het andere hing onder de kin.

86
00:04:26.200 --> 00:04:27.580
Maar iedere bedekte glimlach

87
00:04:28.280 --> 00:04:29.240
paste keurig in de proefopstelling.

88
00:04:29.880 --> 00:04:31.400
Welkom, burger, in het onderzoek,

89
00:04:32.020 --> 00:04:34.360
uw deelname is verplicht.

90
00:04:34.880 --> 00:04:36.980
Uw toestemming is niet nodig,

91
00:04:37.460 --> 00:04:38.820
want u draagt het op uw gezicht.

92
00:04:39.220 --> 00:04:46.060
Wij meten afstand, volgzaamheid,

93
00:04:46.420 --> 00:04:46.690
gedrag en sociale druk.

94
00:04:46.700 --> 00:04:51.900
En vraagt u naar de onderzoeksopzet?

95
00:04:55.570 --> 00:04:58.690
Dan wensen wij u verder veel geluk.

96
00:04:58.790 --> 00:05:03.690
De wet sprak elders over veiligheid,

97
00:05:03.930 --> 00:05:06.290
over herkenbaarheid en open zicht.

98
00:05:06.530 --> 00:05:09.030
Want mensen moeten elkaar kunnen lezen,

99
00:05:09.210 --> 00:05:09.820
een naam verbinden aan een gezicht.

100
00:05:09.830 --> 00:05:12.550
Maar hier werd juist het omgekeerde

101
00:05:12.890 --> 00:05:13.940
een tijdelijke burgerplicht:

102
00:05:13.950 --> 00:05:18.350
verberg uw mond, bedek uw mimiek,

103
00:05:19.670 --> 00:05:24.350
en wandel verder uit het zicht.

104
00:05:25.150 --> 00:05:25.740
Een pilot zonder mededeling,

105
00:05:25.750 --> 00:05:31.350
een test zonder transparantie.

106
00:05:32.990 --> 00:05:33.820
Een boete zonder proefvermelding,

107
00:05:33.830 --> 00:05:35.700
een maatregel zonder participatie.

108
00:05:35.710 --> 00:05:38.420
Wie wist wat er werd onderzocht?

109
00:05:38.430 --> 00:05:47.330
Wie zag de data en het doel?

110
00:05:49.500 --> 00:05:52.740
Wie bepaalde dat de openbare ruimte

111
00:05:55.040 --> 00:05:56.140
geschikt was voor dit proefgevoel?

112
00:05:56.860 --> 00:05:58.380
Geen rechter hoorde mijn bezwaar,

113
00:06:03.090 --> 00:06:10.250
geen vervolging bracht het in debat.

114
00:06:13.420 --> 00:06:17.420
De boete kwam, de zaak verdween,

115
00:06:17.740 --> 00:06:20.280
en later bleek wat achter de schermen zat.

116
00:06:20.620 --> 00:06:21.770
Op de Lijnbaan liep een experiment,

117
00:06:21.780 --> 00:06:24.380
maar niemand noemde mij een respondent.

118
00:06:24.560 --> 00:06:25.800
Geen uitleg vooraf, geen keuzevrij,

119
00:06:27.880 --> 00:06:30.800
alleen handhaving zij aan zij.

120
00:06:31.220 --> 00:06:33.180
Op de Lijnbaan liep een experiment,

121
00:06:33.360 --> 00:06:34.520
de burger als onwetend onderzoeksobject bekend.

122
00:06:34.600 --> 00:06:37.260
Pas toen de proef voorbij was gegaan,

123
00:06:37.580 --> 00:06:38.230
kreeg zij achteraf haar naam:

124
00:06:38.240 --> 00:06:42.680
een pilot in een stad zonder gezicht.

125
00:06:44.220 --> 00:06:45.380
De Lijnbaan liep.

126
00:06:46.360 --> 00:06:48.220
De overheid keek.

127
00:06:49.240 --> 00:06:51.500
De politie schreef.

128
00:06:51.880 --> 00:06:53.540
Het dossier zweeg.

129
00:06:54.660 --> 00:06:58.540
Geen rechter vroeg

130
00:07:00.080 --> 00:07:02.520
wat men onderzocht.

131
00:07:02.700 --> 00:07:02.970
Geen officier zei

132
00:07:02.980 --> 00:07:04.540
wie dit had bedacht.

133
00:07:05.480 --> 00:07:07.800
De proef was klaar,

134
00:07:07.840 --> 00:07:09.120
de straat ging door.

135
00:07:09.420 --> 00:07:12.200
En achteraf klonk zacht het woord:

136
00:07:13.540 --> 00:07:14.720
“Het was een pilot.”

137
00:07:17.360 --> 00:07:21.360
Maar wie daar liep,

138
00:07:22.700 --> 00:07:22.990
wie werd bekeurd,

139
00:07:23.000 --> 00:07:25.700
wie zijn gezicht op bevel bedekte,

140
00:07:26.940 --> 00:07:30.600
had dat toen nooit gehoord.

141
00:07:31.260 --> 00:07:37.960
Wie onderzocht hier eigenlijk wie?

142
00:07:39.340 --> 00:07:41.060
De overheid de burger?

143
00:07:42.060 --> 00:07:42.250
Of ontdekte de burger

144
00:07:42.260 --> 00:07:49.740
hoe weinig de overheid tijdens een experiment hoeft te vertellen?

145
00:07:57.912 --> 00:08:01.022
De Lijnbaan liep gemaskerd:
een pilot zonder kenbare pilotmelding

146
00:08:01.022 --> 00:08:03.622
Datum: 14 juli 2026

147
00:08:03.622 --> 00:08:08.162
Door Alexander Groenheide, voorzitter van
Stichting De Kamer van Sociale Waarden.

148
00:08:08.802 --> 00:08:14.182
Op 5 augustus 2020 hing aan de Rotterdamse
Lijnbaan een groen aanwijzingsbord met een kort

149
00:08:14.182 --> 00:08:15.122
en dwingende mededeling.

150
00:08:15.622 --> 00:08:18.142
Mondkapje verplicht en houd afstand.

151
00:08:18.742 --> 00:08:20.742
Dat was alles wat de
voorbijganger hoefde te weten.

152
00:08:21.342 --> 00:08:24.202
Geen woord over een pilot, geen
woord over een experiment,

153
00:08:24.922 --> 00:08:27.602
geen onderzoeksdoel, geen evaluatieperiode,

154
00:08:28.202 --> 00:08:33.322
geen mededeling dat het gedrag van passanten zou
worden waargenomen, vergeleken of onderzocht.

155
00:08:33.722 --> 00:08:37.482
Wie op die dag de Lijnbaan betrat zag
geen uitnodiging om aan een proef deel te

156
00:08:37.482 --> 00:08:38.182
nemen.

157
00:08:38.602 --> 00:08:43.402
Hij zag een gemeentelijk voorschrift, ondersteund
door zichtbaar aanwezige politie en de

158
00:08:43.402 --> 00:08:44.842
mogelijkheid van handhaving.

159
00:08:45.382 --> 00:08:49.522
De bij dit artikel opgenomen foto vormt
daarvan een rechtstreeks tijdsbeeld.

160
00:08:50.162 --> 00:08:51.962
Het communiceerde een verplichting.

161
00:08:52.502 --> 00:08:54.862
Het experimentele karakter
was daarop niet vermeld.

162
00:08:55.702 --> 00:09:00.502
Pas uit andere publicaties rondom de maatregel
bleek dat Rotterdam zelf sprak over een pilot.

163
00:09:01.202 --> 00:09:04.262
Daarbij werd niet alleen gekeken
naar het dragen van mondkapjes.

164
00:09:04.782 --> 00:09:08.742
Er werd ook onderzocht of de
verplichting invloed had op gedrag.

165
00:09:08.902 --> 00:09:10.182
Zouden mensen voorzichtiger worden?

166
00:09:10.682 --> 00:09:12.022
Zouden zij meer afstand houden?

167
00:09:12.782 --> 00:09:14.162
Zouden zij het voorschrift naleven?

168
00:09:14.702 --> 00:09:16.722
En wat zou er gebeuren met
de drukte in het gebied?

169
00:09:17.162 --> 00:09:18.822
Dat verschil is bestuurlijk niet klein.

170
00:09:19.322 --> 00:09:20.602
Een regel zegt dit moet.

171
00:09:20.962 --> 00:09:23.142
Een pilot zegt wij proberen iets uit.

172
00:09:23.822 --> 00:09:27.302
Wij observeren wat er gebeurt
en wij evalueren de uitkomst.

173
00:09:28.142 --> 00:09:32.382
Wanneer de overheid het eerste zichtbaar
communiceert, maar het tweede niet op de plaats

174
00:09:32.382 --> 00:09:36.502
van uitvoering vermeld, ontstaat een
fundamenteel transparantie probleem.

175
00:09:37.222 --> 00:09:40.062
De burger kent dan wel de plicht,
maar niet de onderzoeks context.

176
00:09:40.682 --> 00:09:43.222
De centrale vraag van dit
artikel luidt daarom.

177
00:09:43.962 --> 00:09:48.322
Mag een overheid burgers onder de dreiging van
handhaving onderwerpen aan een gedragsproef,

178
00:09:48.902 --> 00:09:52.782
zonder dat het experimentele karakter op de
plaats van uitvoering kenbaar wordt gemaakt?

179
00:09:53.522 --> 00:09:55.502
Die vraag raakt niet alleen aan mondkapjes.

180
00:09:56.362 --> 00:09:58.742
Zij raakt aan de verhouding
tussen burger en overheid.

181
00:09:59.602 --> 00:10:01.442
Aan informatie, aan toestemming,

182
00:10:02.042 --> 00:10:06.822
aan grondrechten, aan bestuurlijke macht en
aan de mogelijkheid om een maatregel werkelijk

183
00:10:06.822 --> 00:10:07.762
te laten toetsen.

184
00:10:08.442 --> 00:10:11.762
Op die dag heb ik de aanwezige politie
bewust gevraagd mij te bekeuren.

185
00:10:12.422 --> 00:10:17.002
Niet om ruzie te zoeken, niet om een incident
te veroorzaken, maar omdat ik een formeel

186
00:10:17.002 --> 00:10:17.962
besluit wilde.

187
00:10:18.522 --> 00:10:23.402
Een besluit dat kon worden voorgelegd aan een
officier van justitie en uiteindelijk aan een

188
00:10:23.402 --> 00:10:24.102
rechter.

189
00:10:24.222 --> 00:10:26.522
De bekeuring kwam, de vervolging kwam niet,

190
00:10:27.082 --> 00:10:29.762
ook in de correspondentie met
het openbaar ministerie werd,

191
00:10:30.542 --> 00:10:33.562
voor zover ik uit mijn eigen
dossierervaring kan vaststellen,

192
00:10:34.422 --> 00:10:37.442
niet meegedeeld dat de verplichting
onderdeel was van een pilot.

193
00:10:37.862 --> 00:10:42.082
Daarmee verdween de mogelijkheid om de belangrijkste
vragen inhoudelijk aan een rechter voor

194
00:10:42.082 --> 00:10:42.782
te leggen.

195
00:10:43.282 --> 00:10:44.662
Wat was de wettelijke grondslag,

196
00:10:45.222 --> 00:10:50.542
was de maatregel noodzakelijk, was hij
proportioneel, was hij geschikt om het gestelde doel

197
00:10:50.542 --> 00:10:54.062
te bereiken, waren minder ingrijpende
alternatieven onderzocht,

198
00:10:54.842 --> 00:10:59.302
en mocht een gemeente burgers laten deelnemen
aan een gedragsproef zonder dat zichtbaar te

199
00:10:59.302 --> 00:11:00.002
melden?

200
00:11:00.382 --> 00:11:05.742
De precieze juridische betekenis van mijn
individuele zaak kan alleen worden beoordeeld aan

201
00:11:05.742 --> 00:11:09.742
de hand van het volledige dossier, de
maatschappelijke betekenis is echter helder.

202
00:11:10.362 --> 00:11:15.822
Een burger probeerde een toetsbare route te openen,
de boete werd opgelegd, maar een inhoudelijk

203
00:11:15.822 --> 00:11:17.182
rechtelijk oordeel bleef uit.

204
00:11:18.062 --> 00:11:23.342
Daardoor bleef niet alleen mijn vraag onbeantwoord,
ook de bredere verhouding tussen noodmaatregel,

205
00:11:23.562 --> 00:11:27.902
pilot, handhaving, kenbaarheid en
grondrechten werd niet publiekelijk getoetst.

206
00:11:28.762 --> 00:11:34.002
Juist bij tijdelijke crisismaatregelen is dat
problematisch, een maatregel kan al beëindigd

207
00:11:34.002 --> 00:11:36.182
zijn voordat een rechter eraan toekomt.

208
00:11:37.142 --> 00:11:41.782
Toch kunnen dezelfde bestuurlijke constructies
later opnieuw worden gebruikt, dan is inhoudelijke

209
00:11:41.782 --> 00:11:43.522
rechtsbescherming niet achterhaald.

210
00:11:44.342 --> 00:11:47.182
Zij is juist noodzakelijk om herhaling
zonder toetsing te voorkomen.

211
00:11:47.882 --> 00:11:49.482
Overheden moeten beleid kunnen beproeven.

212
00:11:50.382 --> 00:11:56.662
Zonder pilots, evaluaties en tijdelijke
maatregelen kan openbaar bestuur verstarren, maar

213
00:11:56.662 --> 00:12:01.622
juist omdat de overheid beschikt over normerende
macht, handhavingsbevoegdheden en sancties,

214
00:12:01.942 --> 00:12:06.862
mogen aan publieke experimenten zwaardere eisen
worden gesteld dan aan een vrijwillige proef

215
00:12:06.862 --> 00:12:08.362
door een private organisatie.

216
00:12:08.982 --> 00:12:10.522
De eerste norm is kenbaarheid.

217
00:12:11.082 --> 00:12:15.962
Een burger moet kunnen begrijpen welke regel
geldt, waarom die geldt, hoe lang die geldt

218
00:12:15.962 --> 00:12:17.962
en of sprake is van een tijdelijke proef.

219
00:12:18.842 --> 00:12:22.542
Transparantie begint niet pas wanneer maanden
later een onderzoeksrapport verschijnt.

220
00:12:23.382 --> 00:12:28.542
Zij begint op het moment waarop een burger
wordt aangesproken, geweigerd, gecontroleerd of

221
00:12:28.542 --> 00:12:29.242
beboet.

222
00:12:29.442 --> 00:12:32.042
De tweede norm is een duidelijke
wettelijke grondslag.

223
00:12:32.562 --> 00:12:37.522
Een beperking van gedrag moet herleidbaar zijn tot
een bevoegde autoriteit en tot een toereikende

224
00:12:37.522 --> 00:12:38.422
juridische basis.

225
00:12:39.342 --> 00:12:43.182
Die grondslag mag niet alleen intern bij
bestuurders of juristen bekend zijn.

226
00:12:43.922 --> 00:12:48.102
Zij moet voldoende duidelijk zijn om bezwaar,
verweer en rechtelijke toetsing mogelijk te

227
00:12:48.102 --> 00:12:48.802
maken.

228
00:12:49.282 --> 00:12:51.222
De derde norm is proportionaliteit.

229
00:12:51.902 --> 00:12:53.922
Een maatregel moet geschikt
zijn voor het doel.

230
00:12:54.602 --> 00:12:59.862
Hij mag niet zwaarder zijn dan noodzakelijk en
hij moet worden vergeleken met minder ingrijpende

231
00:12:59.862 --> 00:13:00.562
alternatieven.

232
00:13:01.362 --> 00:13:04.302
Onzekerheid kan in een crisis
aanleiding geven tot voorzorg,

233
00:13:04.942 --> 00:13:08.362
maar onzekerheid mag niet automatisch
iedere ingreep rechtvaardigen.

234
00:13:09.242 --> 00:13:13.422
Juist wanneer bewijs onzeker is, moet de
overheid zorgvuldig uitleggen wat bekend is,

235
00:13:14.042 --> 00:13:17.102
wat niet bekend is en welke
risico's zij tegen elkaar afweegt.

236
00:13:17.502 --> 00:13:22.222
De vierde norm is vrijwilligheid of een
uitdrukkelijke democratische legitimatie wanneer

237
00:13:22.222 --> 00:13:23.442
vrijwilligheid ontbreekt.

238
00:13:24.262 --> 00:13:28.102
Bij wetenschappelijk onderzoek wordt
normaal gesproken geïnformeerde deelname.

239
00:13:28.882 --> 00:13:31.322
Bij een bestuurlijke pilot is
die verhouding ingewikkelder.

240
00:13:32.082 --> 00:13:36.442
Burgers kunnen niet bij iedere verkeersproef,
inrichtingstest of gemeentelijke maatregel

241
00:13:36.442 --> 00:13:38.162
individueel toestemming geven.

242
00:13:38.802 --> 00:13:43.442
Maar wanneer deelname feitelijk verplicht is en
niet naleving tot een boete kan leiden, moet

243
00:13:43.442 --> 00:13:44.962
de overheid extra helder zijn.

244
00:13:45.762 --> 00:13:46.502
Wat wordt getest?

245
00:13:46.942 --> 00:13:48.162
Wie voert het onderzoek uit?

246
00:13:48.622 --> 00:13:51.362
Welke gegevens of observaties
worden verzameld?

247
00:13:51.722 --> 00:13:57.082
Hoe worden de resultaten gebruikt en welke democratische en juridische controle is georganiseerd?

248
00:13:57.762 --> 00:13:59.922
De vijfde norm is onafhankelijke evaluatie.

249
00:14:00.782 --> 00:14:05.422
Niet alleen naleving en gewenst gedrag moeten
worden gemeten, ook ongewenste gevolgen behoren

250
00:14:05.422 --> 00:14:06.162
in beeld te komen.

251
00:14:06.842 --> 00:14:10.002
Denk aan verlies van zichtbare
communicatie, uitsluiting,

252
00:14:10.662 --> 00:14:16.222
angst voor handhaving, economische gevolgen,
sociale spanning, psychologische belasting en

253
00:14:16.222 --> 00:14:18.722
effecten op de veiligheidsbeleving
in de openbare ruimte.

254
00:14:19.422 --> 00:14:23.522
Een proef die alleen meet of burgers geoorzamen,
maar niet onderzoekt wat die geoorzaamheid

255
00:14:23.522 --> 00:14:26.282
sociaal en menselijk kost, is onvolledig.

256
00:14:26.862 --> 00:14:29.782
De zesde norm is effectieve
rechtsbescherming.

257
00:14:30.262 --> 00:14:35.362
Een burger moet werkelijk in staat zijn een maatregel te laten beoordelen, niet alleen theoretisch,

258
00:14:35.602 --> 00:14:40.802
niet pas jaren later, maar op een moment
waarop het oordeel nog betekenis heeft voor de

259
00:14:40.802 --> 00:14:43.542
maatregel zelf en voor eventuele herhaling.

260
00:14:44.402 --> 00:14:49.282
Wanneer de proef voorbij is voordat een rechter
eraan toekomt, kan rechtsbescherming op papier

261
00:14:49.282 --> 00:14:52.662
bestaan, terwijl zij in de
praktijk nauwelijks bereikbaar is.

262
00:14:53.402 --> 00:14:57.222
Het gezicht speelt in deze discussie
een grotere rol dan vaak wordt erkend.

263
00:14:58.062 --> 00:15:02.682
Dezelfde overheid die gezichtsbedekkende
kleding op bepaalde locaties beperkt, motiveert

264
00:15:02.682 --> 00:15:04.462
dat onder meer met herkenbaarheid,

265
00:15:05.262 --> 00:15:06.822
communicatie en sociale veiligheid.

266
00:15:07.542 --> 00:15:09.022
Mensen moeten elkaar kunnen aankijken.

267
00:15:09.802 --> 00:15:10.982
Zij moeten elkaar kunnen herkennen.

268
00:15:11.662 --> 00:15:16.882
Een gezichtsuitdrukking helpt ons te begrijpen
of iemand bang, boos, vriendelijk, onzeker,

269
00:15:17.102 --> 00:15:18.462
verdrietig of ironisch is.

270
00:15:18.882 --> 00:15:20.582
Een gezicht is geen overbodig detail.

271
00:15:21.022 --> 00:15:23.062
Mimiek draagt vertrouwen, waarschuwing,

272
00:15:23.662 --> 00:15:27.302
twijfel, humor, menselijkheid
en wederkerigheid.

273
00:15:27.822 --> 00:15:30.942
Wanneer de mond wordt bedekt verandert
daarom meer dan alleen de luchtstroom.

274
00:15:31.562 --> 00:15:33.242
De sociale ontmoeting verandert mee.

275
00:15:33.782 --> 00:15:35.042
Gesprekken worden moeilijker.

276
00:15:35.962 --> 00:15:37.202
Mensen worden minder herkenbaar.

277
00:15:37.842 --> 00:15:38.802
Kinderen zien minder mimiek.

278
00:15:39.442 --> 00:15:44.462
Slechthorenden verliezen een deel van de visuele
ondersteuning en vreemden in de openbare

279
00:15:44.462 --> 00:15:47.522
ruimte kunnen moeilijker
beoordelen wat de ander bedoelt.

280
00:15:48.322 --> 00:15:53.162
Dat betekent niet dat iedere vorm van gezichtsbedekking onder alle omstandigheden onaanvaardbaar

281
00:15:53.162 --> 00:15:53.862
is.

282
00:15:54.082 --> 00:15:59.022
Het betekent wel dat een overheid die zulke
veranderingen bewust inzet ook de sociale en

283
00:15:59.022 --> 00:16:00.642
menselijke gevolgen moet erkennen.

284
00:16:01.582 --> 00:16:04.242
Wanneer beleid mede wil beïnvloeden
hoe mensen zich voelen,

285
00:16:05.042 --> 00:16:09.422
bewegen en tot elkaar verhouden raakt het
aan autonomie en menselijke waardigheid.

286
00:16:10.102 --> 00:16:15.522
Naast juridische documenten en beleidstukken bevat
dit dossier daarom ook beelden van maatschappelijk

287
00:16:15.522 --> 00:16:16.222
protest.

288
00:16:16.462 --> 00:16:20.002
Op één van de foto's houden burgers een
groot spandoek vast met de woorden.

289
00:16:20.522 --> 00:16:22.242
Mondkapje is schijnveiligheid.

290
00:16:22.702 --> 00:16:24.282
Achter hen staan politieagenten.

291
00:16:24.742 --> 00:16:27.622
Dat beeld laat twee
werkelijkheden naast elkaar zien.

292
00:16:28.382 --> 00:16:33.201
De werkelijkheid van bestuur, handhaving en
voorschriften en de werkelijkheid van burgers

293
00:16:33.201 --> 00:16:36.522
die publiekelijk zeggen dat zij
de maatregel niet vertrouwen.

294
00:16:37.362 --> 00:16:41.922
Zo 'n protest foto bewijst op zichzelf niet dat
iedere inhoudelijke stelling van de demonstranten

295
00:16:41.922 --> 00:16:42.622
juist is.

296
00:16:43.422 --> 00:16:46.262
Maar zij bewijst wel dat er
zichtbaar verzet bestond.

297
00:16:46.842 --> 00:16:48.922
Dat burgers zich niet
vertegenwoordigd voelden.

298
00:16:49.442 --> 00:16:54.622
Dat zij de maatregel niet alleen als medisch
advies beleefden, maar ook als symbool politiek,

299
00:16:54.922 --> 00:16:56.882
dwang en aantasting van de openbare omgang.

300
00:16:57.362 --> 00:17:01.962
Daarnaast zijn in dit artikel drie satirische
campagnebeelden uit de reeks snuifkapjes.nl

301
00:17:01.962 --> 00:17:02.662
opgenomen.

302
00:17:02.982 --> 00:17:04.382
Die beelden zijn provocerend.

303
00:17:05.082 --> 00:17:07.942
Zij maken gebruik van
overdrijving, spot en omkering.

304
00:17:08.322 --> 00:17:13.242
Het mondkapje wordt daarin niet als beschermingsmiddel afgebeeld, maar als absurd modeartikel.

305
00:17:14.142 --> 00:17:15.882
Satire is geen wetenschappelijk onderzoek.

306
00:17:16.462 --> 00:17:17.802
Zij is ook geen neutrale bron.

307
00:17:18.502 --> 00:17:20.682
Maar satire heeft een
maatschappelijke functie.

308
00:17:21.602 --> 00:17:25.122
Zij maakt zichtbaar wat in officiële
communicatie vaak wordt gladgestreken.

309
00:17:25.902 --> 00:17:27.582
Zij prikt door plechtige taal heen.

310
00:17:28.022 --> 00:17:32.682
Zij laat zien hoe burgers een maatregel ervaren
en zij maakt machtsverhoudingen bespreekbaar

311
00:17:32.682 --> 00:17:33.622
door ze uit te vergroten.

312
00:17:34.502 --> 00:17:38.042
Juist in een crisis moet ruimte
blijven bestaan voor spot, kunst,

313
00:17:38.742 --> 00:17:40.602
protest en tegenspraak.

314
00:17:40.662 --> 00:17:44.922
Een samenleving waarin alleen de officiële
boodschap zichtbaar mag zijn, heeft misschien

315
00:17:44.922 --> 00:17:47.322
rust, maar geen open democratisch debat.

316
00:17:48.142 --> 00:17:52.142
Vanuit de Lijnbaan loopt vervolgens een bredere
lijn naar crisisbestuur en maatschappelijke

317
00:17:52.142 --> 00:17:52.842
herinrichting.

318
00:17:53.322 --> 00:17:58.722
Een crisis kan werkelijk zijn en tegelijkertijd
door organisaties worden benut om veranderingen

319
00:17:58.722 --> 00:17:59.422
te versnellen.

320
00:17:59.802 --> 00:18:04.722
Het World Economic Forum presenteerde de pandemie
openlijk als een gelegenheid voor wat het

321
00:18:04.722 --> 00:18:08.862
de Great Reset noemde, een grote
herinrichting van economie en samenleving.

322
00:18:09.262 --> 00:18:10.582
Dat is geen verborgen document,

323
00:18:11.322 --> 00:18:14.602
het is een publiek gepresenteerd
ideeën en beleidskader.

324
00:18:15.402 --> 00:18:19.962
Die constatering bewijst op zichzelf niet dat
de crisis door het World Economic Forum, door

325
00:18:19.962 --> 00:18:22.162
overheden of door conglomeraten is gemaakt,

326
00:18:22.942 --> 00:18:28.222
maar zij maakt wel duidelijk dat invloedrijke
organisaties de crisis zagen als een historisch

327
00:18:28.222 --> 00:18:30.642
moment om bestaande systemen
fundamenteel te veranderen.

328
00:18:31.502 --> 00:18:35.222
Daarom zijn vragen over belangen,
invloed en timing gerechtvaardigd.

329
00:18:35.762 --> 00:18:37.062
Wie zag een crisis als kans?

330
00:18:37.502 --> 00:18:38.682
Wie schreef de scenario's?

331
00:18:39.102 --> 00:18:40.662
Wie kreeg toegang tot beleidsmakers?

332
00:18:41.282 --> 00:18:45.322
Welke maatregelen werden tijdelijk genoemd,
maar bleven structureel doorwerken?

333
00:18:45.922 --> 00:18:46.862
Wie verdiende eraan?

334
00:18:47.302 --> 00:18:48.642
Wie verloor bestaanszekerheid?

335
00:18:49.122 --> 00:18:50.322
Wie kreeg goedkoop kapitaal?

336
00:18:51.002 --> 00:18:52.282
Wie betaalde een hoge rente?

337
00:18:52.782 --> 00:18:55.282
En wie droeg uiteindelijk de
maatschappelijke rekening?

338
00:18:55.862 --> 00:18:59.122
Die vragen worden scherper tegen de
achtergrond van het monetaire stelsel.

339
00:18:59.962 --> 00:19:05.602
Jarenlang voerde de Europese Centrale Bank een beleid van zeer lage en zelfs negatieve depositorentes.

340
00:19:06.022 --> 00:19:11.342
Dat beleid had gevolgen voor banken, beleggers,
spaarders, huizenprijzen, vermogensvorming

341
00:19:11.342 --> 00:19:12.522
en toegang tot krediet.

342
00:19:13.282 --> 00:19:16.262
Niet iedereen kreeg onder dezelfde
voorwaarden toegang tot geld.

343
00:19:17.062 --> 00:19:22.522
Grote financiële partijen konden profiteren van
goedkope financiering en stijgende vermogensprijzen.

344
00:19:23.162 --> 00:19:25.702
Burgers zonder bezit zagen
huizen duurder worden.

345
00:19:26.262 --> 00:19:31.122
Kleine ondernemers en huishoudens konden
tegelijkertijd met veel hogere kredietkosten worden

346
00:19:31.122 --> 00:19:31.902
geconfronteerd.

347
00:19:32.402 --> 00:19:37.962
Het artikel De nieuwe monetaire grondslag van
de euro, een systeem dat kapitaal omhoog duwt,

348
00:19:38.282 --> 00:19:39.302
onderzoekt die asymmetrie.

349
00:19:40.022 --> 00:19:44.622
Wie dicht bij de geldschepping en kredietverlening
staat krijgt andere kansen dan wie pas

350
00:19:44.622 --> 00:19:46.502
aan het einde van de keten komt.

351
00:19:47.222 --> 00:19:50.722
Daarom kan crisisbeleid niet los
worden gezien van economische macht.

352
00:19:51.382 --> 00:19:55.782
Wanneer een samenleving ingrijpende
maatregelen aanvaart uit naam van noodzaak,

353
00:19:56.342 --> 00:20:00.522
moet zij ook vragen wie de kosten draagt
en wie uit de verandering voordeel haalt.

354
00:20:01.282 --> 00:20:05.582
Dit artikel stelt niet dat er slechts één
verklaring bestaat en dat iedere andere lezing

355
00:20:05.582 --> 00:20:06.282
verboden is.

356
00:20:06.822 --> 00:20:08.642
Het stelt juist het tegenovergestelde.

357
00:20:09.422 --> 00:20:11.282
Wanneer meerdere verklaringen mogelijk zijn,

358
00:20:11.882 --> 00:20:13.302
moet de overheid bescheiden zijn.

359
00:20:13.802 --> 00:20:18.702
Feiten moeten worden onderscheiden van interpretaties, aannames van vaststellingen, belangen

360
00:20:18.702 --> 00:20:21.002
van bewijs en verwachtingen van uitkomsten.

361
00:20:21.822 --> 00:20:24.102
Confirmation bias verdwijnt nooit volledig.

362
00:20:24.642 --> 00:20:30.002
Niet bij burgers, niet bij activisten, niet bij
wetenschappers, niet bij journalisten, niet

363
00:20:30.002 --> 00:20:32.482
bij bedrijven en ook niet bij overheden.

364
00:20:33.222 --> 00:20:36.902
Een democratische rechtsstaat probeert
die menselijke neiging niet te ontkennen.

365
00:20:37.622 --> 00:20:43.082
Zij organiseert tegenmacht door open data, door
vrije journalistiek, door hoor en wederhoor,

366
00:20:43.082 --> 00:20:46.402
door parlementaire controle,
door onafhankelijke wetenschap,

367
00:20:46.962 --> 00:20:51.722
door toegankelijke rechtsspraak en door
ruimte te laten voor afwijkende stemmen.

368
00:20:51.902 --> 00:20:54.582
Zonder die tegenmacht kan beleid
zichzelf gaan bevestigen.

369
00:20:55.422 --> 00:20:58.582
Een maatregel wordt dan juist
genoemd omdat hij is ingevoerd.

370
00:20:59.142 --> 00:21:02.082
Onderzoek wordt geselecteerd
omdat het bij het beleid past.

371
00:21:02.622 --> 00:21:04.542
Kritiek wordt verdacht omdat zij afwijkt.

372
00:21:05.202 --> 00:21:10.082
En de afwezigheid van openlijke tegenspraak wordt
vervolgens gepresenteerd als maatschappelijk

373
00:21:10.082 --> 00:21:10.782
draagvlak.

374
00:21:11.182 --> 00:21:13.382
Ook kinderen leren van zulke processen.

375
00:21:13.982 --> 00:21:15.082
Niet alleen uit schoolboeken,

376
00:21:15.842 --> 00:21:20.142
niet alleen van ouders, maar ook van wat zij
op straat zien en wat volwassenen normaal

377
00:21:20.142 --> 00:21:20.842
maken.

378
00:21:21.302 --> 00:21:25.922
In augustus 2020 zagen kinderen dat
gezichten in een winkelstraat werden bedekt.

379
00:21:26.642 --> 00:21:28.142
Zij zagen politie en handhaving.

380
00:21:29.022 --> 00:21:31.142
Zij zagen dat een regel
plotseling kon verschijnen.

381
00:21:31.722 --> 00:21:36.842
Zij zagen dat sommige volwassenen gehoorzaamden,
anderen protesteerden en weer anderen werden

382
00:21:36.842 --> 00:21:37.562
aangesproken.

383
00:21:38.142 --> 00:21:41.482
De vraag is niet of kinderen voor of
tegen een mondkapje hadden moeten zijn.

384
00:21:42.322 --> 00:21:45.222
De diepere vraag is welke
waarden volwassenen voordeden.

385
00:21:45.982 --> 00:21:49.442
Leren kinderen dat gezag uitlegt
waarom een maatregel nodig is?

386
00:21:49.862 --> 00:21:51.802
Dat onzekerheid eerlijk wordt benoemd?

387
00:21:52.122 --> 00:21:53.502
Dat fouten kunnen worden erkend?

388
00:21:53.942 --> 00:21:55.422
Dat een burger vragen mag stellen?

389
00:21:56.042 --> 00:21:58.202
Dat een overheid controleerbaar blijft?

390
00:21:58.562 --> 00:22:02.642
Of leren zij dat gehoorzaamheid belangrijker
is dan een begrijpelijke reden?

391
00:22:03.142 --> 00:22:07.702
In het artikel Waarden die kinderen met zich
meedragen staat centraal dat kinderen waarden

392
00:22:07.702 --> 00:22:09.922
opnemen uit hun dagelijkse omgeving.

393
00:22:10.582 --> 00:22:12.702
Niet alleen uit woorden maar uit gedrag.

394
00:22:13.542 --> 00:22:17.682
Een overheid die transparant handelt
leert kinderen verantwoordelijkheid.

395
00:22:17.882 --> 00:22:20.542
Een overheid die kritiek
verdraagt leert hen democratie.

396
00:22:21.202 --> 00:22:24.782
Een overheid die haar eigen fouten
kan erkennen leert hen integriteit.

397
00:22:25.302 --> 00:22:30.522
Maar een overheid die bevelen geeft zonder de
volledige context te tonen kan onbedoeld een

398
00:22:30.522 --> 00:22:31.442
andere les geven.

399
00:22:31.822 --> 00:22:34.082
Dat mag niet altijd hoeft
uit te leggen wat zij doet.

400
00:22:34.702 --> 00:22:37.282
Dezelfde morele vraag
speelt op Europees niveau.

401
00:22:38.182 --> 00:22:42.762
Grote maatschappelijke transformaties worden vaak
gepresenteerd in taal van noodzaak, veiligheid,

402
00:22:43.102 --> 00:22:44.902
innovatie en toekomstbestendigheid.

403
00:22:45.442 --> 00:22:47.102
Maar wie spreekt namens burgers?

404
00:22:47.622 --> 00:22:48.762
Wie spreekt namens gezinnen?

405
00:22:49.322 --> 00:22:52.222
Wie spreekt namens kinderen die
met de gevolgen moeten leven?

406
00:22:52.822 --> 00:22:54.642
En wie bepaalt welke offers redelijk zijn?

407
00:22:55.622 --> 00:23:00.582
In niet in onze naam aan de vaders van Europa
wordt die vraag rechtstreeks aan Europese

408
00:23:00.582 --> 00:23:01.422
bestuurders gesteld.

409
00:23:02.102 --> 00:23:06.682
Niet iedere beslissing die namens Europa wordt
genomen is daarom automatisch in naam van

410
00:23:06.682 --> 00:23:07.922
alle Europeanen genomen.

411
00:23:08.522 --> 00:23:11.862
Democratische legitimiteit vereist
meer dan formele bevoegdheid.

412
00:23:12.302 --> 00:23:17.842
Zij vereist openheid, tegenspraak, verantwoording
en een eerlijke verdeling van lasten en

413
00:23:17.842 --> 00:23:18.542
kansen.

414
00:23:18.622 --> 00:23:24.222
Een pilot zonder kenbare pilotmelding is daarom
meer dan een anekdote uit Augustus 2020.

415
00:23:24.882 --> 00:23:26.582
Het is een spiegel voor openbaar bestuur.

416
00:23:26.982 --> 00:23:30.322
Wie experimenteert met de openbare
ruimte experimenteert met mensen.

417
00:23:31.142 --> 00:23:34.102
Wie gedrag observeert moet vertellen
dat gedrag wordt onderzocht.

418
00:23:34.762 --> 00:23:37.762
Wie sancties inzet moet
rechtsbescherming bereikbaar maken.

419
00:23:38.542 --> 00:23:44.542
Wie een crisis gebruikt om systemen te veranderen
moet open zijn over doelen, belangen, risico's

420
00:23:44.542 --> 00:23:45.622
en verdelingseffecten.

421
00:23:46.202 --> 00:23:48.222
Daarom blijven enkele reflectievragen staan.

422
00:23:48.722 --> 00:23:51.782
Was op het bord voldoende kenbaar
dat sprake was van een pilot?

423
00:23:52.302 --> 00:23:54.562
Welke informatie had vooraf
zichtbaar moeten zijn?

424
00:23:55.382 --> 00:23:59.922
Kan deelname vrijwillig worden genoemd wanneer
niet -naleving tot een bekeuring leidt?

425
00:24:00.302 --> 00:24:02.502
Wie onderzoekt de gevolgen
voor herkenbaarheid,

426
00:24:03.082 --> 00:24:04.842
communicatie en sociale veiligheid?

427
00:24:05.422 --> 00:24:07.082
Wie beoordeelt de proportionaliteit?

428
00:24:07.742 --> 00:24:12.762
En wie betaalt de maatschappelijke rekening wanneer
een experimentele maatregel weinig oplevert

429
00:24:12.762 --> 00:24:14.102
of schade veroorzaakt?

430
00:24:14.742 --> 00:24:16.822
Het lied bij dit artikel
eindigt met de vraag,

431
00:24:17.402 --> 00:24:18.902
wie onderzocht hier eigenlijk wie?

432
00:24:19.362 --> 00:24:21.582
Onderzocht de overheid
het gedrag van de burger?

433
00:24:22.022 --> 00:24:27.122
Of ontdekte de burger hoeveel een overheid
tijdens een crisis en een experiment niet hoeft

434
00:24:27.122 --> 00:24:27.822
te vertellen?

435
00:24:28.322 --> 00:24:31.302
Een waardevolle samenleving
verbiedt experimenten niet.

436
00:24:31.802 --> 00:24:32.662
Zij maakt ze zichtbaar.

437
00:24:33.142 --> 00:24:33.982
Zij laat kritiek toe.

438
00:24:34.622 --> 00:24:35.902
Zij beschermt minderheidsstemmen.

439
00:24:36.702 --> 00:24:38.702
Zij maakt belangen en financiering openbaar.

440
00:24:39.282 --> 00:24:41.102
Zij organiseert onafhankelijke toetsing.

441
00:24:41.682 --> 00:24:46.682
En zij behandelt burgers niet als meetobjecten
maar als dragers van waardigheid, rechten,

442
00:24:47.062 --> 00:24:48.942
ervaring en politieke medezeggenschap.

443
00:24:49.342 --> 00:24:50.042
Dat is de kern.

444
00:24:50.522 --> 00:24:52.582
Niet dat een overheid
nooit iets mag proberen.

445
00:24:53.162 --> 00:24:57.702
Maar dat zij, juist wanneer zij iets probeert,
niet mag vergeten voor wie zij bestaat.

446
00:24:58.522 --> 00:25:01.062
Vloeiende voice -over voor
bronnen en referenties.

447
00:25:01.802 --> 00:25:05.582
Bij dit artikel hoort een afzonderlijke
toelichting op de bronnen en referenties.

448
00:25:06.281 --> 00:25:10.122
De bronnen zijn gekozen om verschillende
lagen van het verhaal zichtbaar te maken.

449
00:25:10.741 --> 00:25:13.722
Geen enkele bron kan op zichzelf
het volledige beeld geven.

450
00:25:14.562 --> 00:25:17.521
De foto's laten zien wat een burger op
straat daadwerkelijk te zien kreeg.

451
00:25:18.162 --> 00:25:23.342
Publicaties van gemeenten, ondernemersorganisaties,
onderzoekers en media laten zien hoe

452
00:25:23.342 --> 00:25:25.001
de maatregel later werd omschreven.

453
00:25:25.402 --> 00:25:30.402
Juridische bronnen geven het kader voor
overheidsmacht, grondrechten en rechtsbescherming.

454
00:25:30.842 --> 00:25:36.122
En economische en institutionele bronnen plaatsen
de mondkapjespilot in een bredere discussie

455
00:25:36.122 --> 00:25:40.202
over crisisbeleid, macht en
maatschappelijke herinrichting.

456
00:25:40.202 --> 00:25:43.402
De eerste bron is het fotografische
materiaal van de Lijnbaan zelf.

457
00:25:44.202 --> 00:25:47.582
Op de aangeleverde foto,
gemaakt op 5 augustus 2020,

458
00:25:48.342 --> 00:25:50.222
staat het groene bord van
de gemeente Rotterdam.

459
00:25:50.602 --> 00:25:51.882
De boodschap luidt.

460
00:25:52.182 --> 00:25:54.102
Mondkapje verplicht en houdt afstand.

461
00:25:54.762 --> 00:25:59.682
De foto is belangrijk omdat zij niet uitlegt wat
bestuurders later over de maatregel schreven,

462
00:26:00.122 --> 00:26:03.482
maar toont wat een voorbijganger
op dat moment kon waarnemen.

463
00:26:03.802 --> 00:26:09.622
Het bord vermeldt geen pilot, geen experiment,
geen onderzoeksdoel, geen evaluatie en geen

464
00:26:09.622 --> 00:26:11.662
informatie over de observatie van gedrag.

465
00:26:12.282 --> 00:26:15.662
Daarmee vormt het beeld een primaire
bron voor de vraag naar kenbaarheid.

466
00:26:16.322 --> 00:26:21.042
De tweede bron is een publicatie van MKB Rotterdam
over de mondkapjesplicht op verschillende

467
00:26:21.042 --> 00:26:21.862
plekken in de stad.

468
00:26:22.682 --> 00:26:26.322
In die publicatie wordt de maatregel
expliciet een pilot genoemd.

469
00:26:26.722 --> 00:26:32.062
Ook wordt beschreven dat werd verwacht dat
mondkapjesmensen voorzichtiger zouden maken en

470
00:26:32.062 --> 00:26:34.282
naartoe zouden aanzetten
meer afstand te houden.

471
00:26:34.682 --> 00:26:39.382
Deze bron is belangrijk omdat zij bevestigt
dat de maatregel niet uitsluitend werd gezien

472
00:26:39.382 --> 00:26:41.602
als een technisch beschermingsmiddel.

473
00:26:42.382 --> 00:26:45.522
Gedragsverandering maakt deel uit
van de bestuurlijke verwachting.

474
00:26:46.342 --> 00:26:51.182
De derde bron komt van het Nederlands
studiecentrum criminaliteit en rechtshandhaving.

475
00:26:51.262 --> 00:26:52.862
Dat instituut onderzocht naleving,

476
00:26:53.482 --> 00:26:56.482
drukte en sociale afstand
tijdens de mondkapjesplicht.

477
00:26:57.222 --> 00:27:00.542
Daarbij werden gebieden met en zonder
verplichting met elkaar vergeleken.

478
00:27:01.382 --> 00:27:06.142
Deze bron onderbouwt dat observeerbaar menselijk
gedrag daadwerkelijk onderdeel was van de

479
00:27:06.142 --> 00:27:06.842
evaluatie.

480
00:27:07.422 --> 00:27:12.082
Het ging dus niet alleen om de vraag wat een
mondkapje theoretisch zou kunnen tegenhouden.

481
00:27:12.602 --> 00:27:14.902
Er werd ook gekeken naar wat burgers deden.

482
00:27:15.702 --> 00:27:20.282
De vierde bron is berichtgeving van de NOS
over het beëindigen van de mondkapjesplicht in

483
00:27:20.282 --> 00:27:21.382
Amsterdam en Rotterdam.

484
00:27:21.962 --> 00:27:27.422
De NOS beschreef de maatregel als een
proef die liep van 5 tot 31 augustus 2020

485
00:27:27.422 --> 00:27:29.182
en daarna niet werd verlengd.

486
00:27:29.882 --> 00:27:34.542
Deze bron helpt om de tijdsduur en het tijdelijke
karakter van de maatregel te reconstrueren.

487
00:27:35.322 --> 00:27:37.042
De vijfde bron is van Open Rotterdam.

488
00:27:37.562 --> 00:27:42.002
Ook deze regionale nieuwsorganisatie sprak
achteraf over een proef en een experiment.

489
00:27:42.402 --> 00:27:47.402
Regionale berichtgeving is hier relevant omdat
zij dicht bij de lokale besluitvorming en

490
00:27:47.402 --> 00:27:48.242
uitvoering staat.

491
00:27:48.962 --> 00:27:53.362
De volgende bron is een uitspraak van de afdeling
bestuursrechtspraak van de raad van staat.

492
00:27:54.162 --> 00:27:58.722
Deze uitspraak betreft niet uitsluitend de
individuele bekeuring die in het artikel wordt

493
00:27:58.722 --> 00:27:59.422
beschreven.

494
00:28:00.182 --> 00:28:05.022
Zij is opgenomen vanwege het bredere beginsel
dat rechtelijke toetsing van crisis maatregelen

495
00:28:05.022 --> 00:28:10.802
van betekenis kan blijven, ook wanneer een
maatregel tijdelijk was of inmiddels is beëindigd.

496
00:28:11.402 --> 00:28:15.982
Grondrechtelijke vragen verdwijnen niet automatisch
wanneer een regeling ophoudt te bestaan,

497
00:28:16.462 --> 00:28:20.462
zeker niet wanneer vergelijkbare maatregelen
later opnieuw kunnen worden ingevoerd.

498
00:28:21.102 --> 00:28:26.282
Daarna volgt informatie van de rijksoverheid over
het gedeeltelijke verbod op gezichtsbedekkende

499
00:28:26.282 --> 00:28:26.982
kleding.

500
00:28:27.222 --> 00:28:32.422
De overheid noemt daarbij onder meer het belang
van aankijken, herkenbaarheid, communicatie

501
00:28:32.422 --> 00:28:33.462
en sociale veiligheid.

502
00:28:34.192 --> 00:28:38.682
Deze bron is relevant omdat zij laat zien dat
de maatschappelijke betekenis van een zichtbaar

503
00:28:38.682 --> 00:28:41.522
gezicht in ander beleid
uitdrukkelijk wordt erkend.

504
00:28:41.842 --> 00:28:47.522
Dat creëert een normatieve spanning met een
maatregel die gezichtsbedekking juist verplicht

505
00:28:47.522 --> 00:28:52.402
stelt, niet noodzakelijk een juridische
tegenspraak, maar wel een spanning die uitleg en

506
00:28:52.402 --> 00:28:53.322
evaluatie verdient.

507
00:28:54.102 --> 00:28:59.002
De grondwet voor het Koninkrijk der Nederlanden
vormt vervolgens een fundamenteel juridisch

508
00:28:59.002 --> 00:28:59.702
kader.

509
00:29:00.022 --> 00:29:04.682
Zij is relevant voor de persoonlijke levenssfeer,
lichamelijke integriteit, vrijheid van

510
00:29:04.682 --> 00:29:08.722
meningsuiting, vergadering en de
verhouding tussen burger en overheid.

511
00:29:09.422 --> 00:29:13.042
De grondwet geeft niet voor iedere situatie
automatisch een eenvoudig antwoord.

512
00:29:13.922 --> 00:29:18.362
Zij maakt wel duidelijk dat ingrijpende
overheidsmaatregelen niet alleen praktisch, maar

513
00:29:18.362 --> 00:29:20.662
ook grondrechtelijk
moeten worden beoordeeld.

514
00:29:21.002 --> 00:29:24.342
De Algemene Wet Bestuursrecht biedt
het bestuurlijke toetsingskader.

515
00:29:24.762 --> 00:29:29.262
Daarin staan beginselen voor zorgvuldige
voorbereiding, evenwichtige belangenafweging,

516
00:29:29.862 --> 00:29:33.362
deugdelijke motivering,
bekendmaking en rechtsbescherming.

517
00:29:33.802 --> 00:29:38.722
Deze wet is belangrijk omdat een pilot niet
buiten de normale eisen van behoorlijk bestuur

518
00:29:38.722 --> 00:29:39.422
staat.

519
00:29:39.722 --> 00:29:44.762
Juist een tijdelijke en experimentele maatregel
moet zorgvuldig worden voorbereid en helder

520
00:29:44.762 --> 00:29:45.602
worden uitgelegd.

521
00:29:46.242 --> 00:29:51.302
De Tijdelijke Wet Maatregelen COVID -19 is
opgenomen als historische wetgevingscontext.

522
00:29:51.742 --> 00:29:56.622
De lokale pilot op de Lijnbaan vond plaats
voordat deze latere wettelijke structuur volledig

523
00:29:56.622 --> 00:29:57.342
van kracht was.

524
00:29:57.882 --> 00:29:59.702
Dat tijdsverschil is belangrijk.

525
00:30:00.142 --> 00:30:05.882
Het laat zien dat de eerste lokale experimenten
plaatsvonden in een periode waarin de juridische

526
00:30:05.882 --> 00:30:09.222
basis van coronamaatregelen
nog volop in ontwikkeling was.

527
00:30:09.882 --> 00:30:14.242
Het Europees Verdrag voor de Rechten van de
Mens voegt een internationale rechtslaag toe.

528
00:30:15.022 --> 00:30:19.142
Dit verdrag beschermt onder meer het
privéleven, de vrijheid van meningsuiting,

529
00:30:19.922 --> 00:30:23.782
de vrijheid van vergadering en het
recht op een effectief rechtsmiddel.

530
00:30:24.462 --> 00:30:26.242
Deze rechten zijn niet absoluut.

531
00:30:26.682 --> 00:30:29.162
Overheden mogen onder voorwaarden
beperkingen invoeren.

532
00:30:29.782 --> 00:30:34.022
Maar beperkingen moeten wettelijk zijn voorzien,
een legitiem doel dienen en noodzakelijk

533
00:30:34.022 --> 00:30:35.122
en proportioneel zijn.

534
00:30:35.842 --> 00:30:40.642
Het handvest van de grondrechten van de Europese
Unie vult dit aan met waarden als menselijke

535
00:30:40.642 --> 00:30:45.622
waardigheid, lichamelijke integriteit,
privacy, vrijheid en behoorlijk bestuur.

536
00:30:46.442 --> 00:30:50.482
Dit handvest maakt zichtbaar dat burgers
niet uitsluitend objecten van beleid zijn.

537
00:30:50.982 --> 00:30:56.262
Ook in een crisis blijven zij rechtssubjecten
met waardigheid en aanspraken op zorgvuldig

538
00:30:56.262 --> 00:30:56.912
bestuur.

539
00:30:56.922 --> 00:31:01.802
De bron van het World Economic Forum over de
Great Reset is opgenomen als primaire bron

540
00:31:01.802 --> 00:31:03.162
voor het publieke resetdenken.

541
00:31:04.002 --> 00:31:09.222
Het World Economic Forum presenteerde de pandemie
als een mogelijkheid om economie en samenleving

542
00:31:09.222 --> 00:31:10.322
anders in te richten.

543
00:31:11.002 --> 00:31:14.762
Die publicatie bewijst niet dat de
pandemie door het forum is veroorzaakt.

544
00:31:15.662 --> 00:31:20.362
Zij bewijst wel dat een invloedrijk internationaal
netwerk de crisis openlijk zag als een

545
00:31:20.362 --> 00:31:22.982
kans voor versnelde
maatschappelijke transformatie.

546
00:31:23.802 --> 00:31:29.302
Daarom is deze bron relevant voor vragen over
crisisbenutting, beleidsagenda's en democratische

547
00:31:29.302 --> 00:31:30.022
legitimiteit.

548
00:31:30.562 --> 00:31:34.882
Twee bronnen van de Europese Centrale Bank
documenteren vervolgens het monetaire beleid.

549
00:31:35.522 --> 00:31:40.422
De eerste geeft een overzicht van de belangrijkste
rentetarieven, waaronder de periode van

550
00:31:40.422 --> 00:31:42.082
negatieve depositorente.

551
00:31:42.842 --> 00:31:47.062
De tweede bevat monetaire beleidsbeslissingen
van het bestuur van de Centrale Bank.

552
00:31:47.762 --> 00:31:51.982
Deze bronnen zijn opgenomen omdat crisisbeleid
niet alleen medisch of juridisch is.

553
00:31:52.802 --> 00:31:57.742
Het vindt plaats binnen een economisch systeem
waarin toegang tot krediet, de prijs van geld

554
00:31:57.742 --> 00:32:00.322
en vermogensvorming ongelijk zijn verdeeld.

555
00:32:00.722 --> 00:32:05.462
De officiële gegevens van de Centrale Bank
vormen daarom het uitgangspunt voor de discussie

556
00:32:05.462 --> 00:32:11.342
over wie goedkoop kapitaal ontvangt, wie hoge
kosten betaalt en hoe geldbeleid, bezit en

557
00:32:11.342 --> 00:32:12.462
kansen kan herverdelen.

558
00:32:13.222 --> 00:32:17.562
Tot slot verwijst het artikel naar drie publicaties
van Stichting de Kamer van Sociale Waarden.

559
00:32:18.262 --> 00:32:21.402
De eerste is Waarden die
kinderen met zich meedragen.

560
00:32:22.262 --> 00:32:25.782
Deze publicatie verbindt openbaar bestuur
aan opvoeding en voorbeeldgedrag.

561
00:32:26.602 --> 00:32:28.542
Kinderen leren niet alleen
wat volwassenen zeggen.

562
00:32:29.362 --> 00:32:31.342
Zij leren vooral wat
volwassenen normaal vinden.

563
00:32:32.182 --> 00:32:37.242
Wanneer gezag uitlegt, luistert en fouten
erkent, leren kinderen verantwoordelijkheid en

564
00:32:37.242 --> 00:32:37.942
democratie.

565
00:32:38.302 --> 00:32:42.962
Wanneer gezag vooral gehoorzaamheid verlangt,
leren zij een andere verhouding tot macht.

566
00:32:43.642 --> 00:32:48.602
De tweede interne bron is De Nieuwe Monetaire
Grondslag van de Euro, een systeem dat kapitaal

567
00:32:48.602 --> 00:32:49.302
omhoog duwt.

568
00:32:49.742 --> 00:32:52.342
Deze publicatie onderzoekt
hoe monetair beleid,

569
00:32:53.022 --> 00:32:58.182
kredietvoorwaarden en vermogensmarkten ertoe
kunnen leiden dat kapitaal zich steeds verder

570
00:32:58.182 --> 00:32:58.882
concentreert.

571
00:32:59.722 --> 00:33:02.722
Zij verbindt de lijnbaanpilot met
een grotere maatschappelijke vraag.

572
00:33:03.302 --> 00:33:07.182
Wie profiteert van systeemverandering
en wie betaalt de rekening?

573
00:33:07.182 --> 00:33:11.302
De derde interne bron is Niet in
onze naam aan de vaders van Europa.

574
00:33:11.922 --> 00:33:14.382
Dit artikel richt zich op
Europese verantwoordelijkheid.

575
00:33:14.942 --> 00:33:17.202
Het stelt de vraag wie
werkelijk namens burgers,

576
00:33:18.002 --> 00:33:23.322
gezinnen en toekomstige generaties spreekt wanneer
grote beslissingen op afstand worden genomen.

577
00:33:24.002 --> 00:33:26.942
Die vraag sluit rechtstreeks aan
bij de kern van dit blogbericht.

578
00:33:27.722 --> 00:33:30.622
Formele bevoegdheid is niet
hetzelfde als ervaren legitimiteit.

579
00:33:31.462 --> 00:33:36.002
Een besluit kan juridisch geldig zijn en toch
democratisch tekort schieten wanneer uitleg,

580
00:33:36.182 --> 00:33:37.822
inspraak en verantwoording ontbreken.

581
00:33:38.302 --> 00:33:40.682
Samen vormen deze bronnen
geen gesloten waarheid.

582
00:33:41.222 --> 00:33:46.102
Zij vormen een controleerbaar dossier met
verschillende soorten bewijsmateriaal, fotografisch

583
00:33:46.102 --> 00:33:49.802
materiaal, bestuurlijke
publicaties, onderzoek naar gedrag,

584
00:33:50.642 --> 00:33:56.462
journalistieke reconstructie, nationale wetgeving,
Europese grondrechten, economische besluitvorming

585
00:33:56.462 --> 00:33:58.362
en waardengedreven reflectie.

586
00:33:59.082 --> 00:34:03.242
De bedoeling van deze bronnenlijst is daarom
niet om één versie bij voorbaat onaantastbaar

587
00:34:03.242 --> 00:34:03.942
te verklaren.

588
00:34:04.722 --> 00:34:09.102
De bedoeling is om de lezer en luisteraar
in staat te stellen zelf te controleren wat

589
00:34:09.102 --> 00:34:14.222
zichtbaar was, wat later werd gezegd, welke
normen gelden en welke vragen nog onbeantwoord

590
00:34:14.222 --> 00:34:14.852
zijn.

591
00:34:14.862 --> 00:34:15.622
De kern blijft.

592
00:34:16.202 --> 00:34:21.062
Wanneer een overheid een maatregel oplegt,
gedrag observeert en resultaten evalueert, moet

593
00:34:21.062 --> 00:34:22.102
zij daar open over zijn.

594
00:34:22.702 --> 00:34:24.222
Wanneer grondrechten worden beperkt,

595
00:34:24.802 --> 00:34:27.782
moet zij de noodzaak en
proportionaliteit kunnen onderbouwen.

596
00:34:28.562 --> 00:34:32.902
Wanneer burgers om toetsing vragen, moet
rechtsbescherming werkelijk bereikbaar zijn.

597
00:34:33.742 --> 00:34:38.542
En wanneer een crisis wordt gebruikt om economie
en samenleving te hervormen, moet duidelijk

598
00:34:38.542 --> 00:34:41.362
zijn wie beslist, wie
profiteert en wie betaalt.

599
00:34:41.982 --> 00:34:44.042
Dat is waarom deze bronnen zijn gekozen.

600
00:34:44.582 --> 00:34:49.802
Niet om twijfel uit te sluiten, maar om twijfel
zorgvuldig controleerbaar en democratisch

601
00:34:49.802 --> 00:34:50.842
bespreekbaar te maken.