Focus op jeugd en wijk. Maar waar blijft de samenleving zelf?
Datum 4 juli 2026 door Alexander Groenheide, voorzitter Stichting De Kamer van Sociale Waarden.
Dit is een CIV-CARE opiniestuk over het nieuwe coalitieakkoord van Kerkrade.
Focus op jeugd en wijk, maar waar
blijft de samenleving zelf?
Een CIV-CARE -opiniestuk over het nieuwe coalitieakkoord van Kerkrade.
Er ligt een nieuwe bestuurlijke belofte op tafel.
Focus op jeugd en wijk.
Dat klinkt goed. Sterker nog, dat klinkt noodzakelijk.
Want wie vandaag in Kerkrade rondloopt, ziet dat de toekomst niet alleen wordt gebouwd met stenen, beleidsnota's en
coalitieakkoorden. De toekomst wordt gebouwd in buurten, in gezinnen, in scholen, op pleinen, in verenigingen.
In de stille zorgen achter voordeuren.
In de blik van een kind dat zich afvraagt of er later ook nog plek voor hem of
haar is. En
juist daarom verdient dit coalitieakkoord niet alleen applaus.
Het verdient ook een serieuze, kritische vraag.
Wat bedoelen we eigenlijk wanneer we zeggen dat jeugd en wijk centraal staan?
Bedoelen we dat kinderen een bedrag krijgen om mee te doen aan sport, cultuur of muziek?
Bedoelen we dat jongeren een podium krijgen?
Bedoelen we dat er nieuwe woningen worden gebouwd?
Bedoelen we dat wijken beter worden verlicht?
Dat zijn allemaal waardevolle stappen.
Maar we raken nog niet automatisch aan de kern.
Want een samenleving wordt niet gezond omdat er beleid over haar wordt geschreven.
Een wijk wordt niet veilig omdat er lampen worden geplaatst.
Een kind wordt niet gezien omdat er 100 euro beschikbaar komt.
En een jongere wordt niet vanzelf burger omdat hij of zij ergens op een podium mag staan.
Daarvoor is meer nodig. Daarvoor is een sociale bedding nodig.
Een pedagogische gemeenschap.
Een cultuur van verantwoordelijkheid.
Een wijk waarin mensen elkaar kennen, herkennen en durven aanspreken.
Een gemeente waarin kinderen niet alleen doelgroep zijn, maar mede-dragers van de toekomst.
Van voorzieningen naar verbondenheid.
Het coalitieakkoord lijkt te vertrekken vanuit een bekende bestuurlijke reflex.
Er zijn doelgroepen, er zijn maatregelen, er zijn budgetten, er zijn voorzieningen, er zijn programma's.
Maar de vraag is, waar is de relatie?
Want jeugdbeleid zonder relatie wordt aanbodbeleid.
Wijkbeleid zonder relatie wordt ruimtelijke ordening.
Gezondheidsbeleid zonder relatie wordt leefstijlmanagement.
Participatie zonder relatie wordt inspraak achteraf.
En precies daar ligt de kwetsbaarheid van veel lokaal beleid.
We organiseren steeds meer voor mensen, maar steeds minder met mensen.
We spreken over inwoners, maar bouwen zelden duurzame gemeenschappen.
We spreken over kinderen, maar vragen te weinig wat zij nodig hebben om zich werkelijk verbonden te voelen.
We spreken over wijken, maar vergeten soms dat een wijk geen kaartvlak is.
Een wijk is geen administratieve eenheid.
Een wijk is een sociaal lichaam.
Een wijk ademt.
Een wijk onthoudt. Een wijk draagt trauma's, gewoonten, herinneringen, loyaliteiten en teleurstellingen.
Een wijk kan helen, maar een wijk kan ook verharden.
En als beleid die levende werkelijkheid niet serieus neemt, blijft het beleid op afstand.
Dan wordt jeugd een hoofdstuk.
Wijkontwikkeling een paragraaf.
Gezondheid een indicator. En geluk een slogan.
Twee. Tsezame vuur ’t jeluk va Kirchroa.
Vraagt meer dan bestuurlijke samenwerking.
De titel van het coalitieakkoord is mooi.
Tsezame vuur ’t jeluk va Kirchroa.
Samen voor het geluk van Kerkrade.
Dat is een zin met warmte.
Een zin met lokale trots. Een zin die iets wil oproepen.
Maar juist omdat die zin zo groot is, moet die ook serieus genomen worden.
Geluk is geen bestuurlijk product.
Geluk kun je niet uitrollen.
Geluk kun je niet inkopen via een aanbesteding.
Geluk ontstaat daar waar mensen betekenis, veiligheid, waardigheid
en verbondenheid ervaren.
Geluk ontstaat wanneer een kind merkt ik hoor erbij.
Geluk ontstaat wanneer een oudere merkt ik word niet vergeten.
Geluk ontstaat wanneer een ouder merkt ik sta er niet alleen voor.
Geluk ontstaat wanneer een jongere merkt mijn stem doet ertoe, ook voordat ik stemrecht heb.
Geluk ontstaat wanneer een wijk merkt wij zijn niet alleen onderwerp van beleid.
Wij zijn mede -eigenaar van onze toekomst.
Dat vraagt om een andere bestuurscultuur.
Niet alleen coalitiepartijen die samen tekenen, maar inwoners die samen dragen.
Niet alleen wethouders die plannen presenteren, maar gemeenschappen die plannen mee vormgeven.
Niet alleen beleid voor kwetsbare groepen, maar structuren waarin mensen minder kwetsbaar worden gemaakt.
3. De
jeugd is geen beleidsdoelgroep, maar een morele graadmeter.
Wanneer een gemeente zegt dat zij kiest voor jeugd, dan kiest zij niet zomaar voor één doelgroep tussen
andere doelgroepen. Jeugd
is geen losse beleidskolom.
Jeugd is de morele graadmeter van de samenleving.
Hoe wij omgaan met kinderen, jongeren en jongvolwassenen laat zien wie wij werkelijk zijn.
Niet wie wij zeggen te zijn. Niet wat wij in coalitieakkoorden schrijven, maar wat wij concreet organiseren in
het dagelijks leven. Een
kind merkt het snel genoeg.
Of volwassenen echt luisteren.
Of participatie echt bedoeld is.
Of school alleen prestaties vraagt.
Of ook menswording ondersteunt.
Of de wijk veilig voelt.
Of armoede wordt gezien. Of schaamte wordt doorbroken.
Of talent ruimte krijgt.
Of fouten mogen bestaan.
Of zorg menselijk blijft.
Of regels belangrijker zijn dan relaties.
Daarom is het goed dat jeugd wordt genoemd.
Maar het is onvoldoende wanneer jeugd alleen wordt gekoppeld aan sport, cultuur, muziek of jongerenaanbod.
Kinderen hebben meer nodig dan activiteiten.
Jongeren hebben meer nodig dan een podium.
Gezinnen hebben meer nodig dan verwijzingen.
Wijken hebben meer nodig dan stenen en verlichting.
Zij hebben een gemeenschap nodig die opvoeden niet privatiseert.
Een gemeenschap die zorg niet uitbesteedt aan systemen alleen.
Een gemeenschap die burgerschap niet beperkt tot verkiezingen.
Een gemeenschap die kinderen leert.
Jij bent iemand omdat wij elkaar dragen.
Vier De
100 euro per kind. Sympathiek, maar niet genoeg.
Een jaarlijkse bijdrage van 100 euro per kind voor sport, cultuur of muziek is sympathiek.
Laat daar geen misverstand over bestaan.
Voor gezinnen die iedere euro moeten omdraaien kan 100 euro verschil maken.
Het kan een kind toegang geven tot een vereniging.
Het kan schaamte verminderen.
Het kan deelname mogelijk maken.
Maar geld alleen vormt geen gemeenschap.
Een voucher bouwt geen vertrouwen.
Een regeling vervangt geen relatie.
Een bijdrage maakt nog geen pedagogische infrastructuur.
De cruciale vraag is dus.
Wordt deze 100 euro een losse tegemoetkoming?
Of wordt het onderdeel van een bredere visie op jeugd, wijk en burgerschap?
Want stel dat dit bedrag wordt verbonden aan lokale verenigingen, scholen, cultuurmakers, zorginitiatieven, vrijwilligersnetwerken en burgercollectieven.
Stel dat kinderen niet alleen mogen deelnemen, maar ook leren samenwerken.
Stel dat zij leren zorgen voor elkaar.
Stel dat sport, cultuur en muziek worden ingezet als oefenplaatsen voor democratie, empathie en
verantwoordelijkheid. Stel dat jongeren niet alleen consument zijn van aanbod, maar medemaker van wijkcultuur.
Dan wordt 100 euro meer dan een regeling.
Dan wordt het een ingang naar een samenleving die zichzelf opnieuw leert organiseren.
Maar zonder die bredere bedding blijft het risico bestaan dat de gemeente een financieel pleistertje plakt op een
dieper sociaal vraagstuk.
5. Woningbouw zonder gemeenschapsbouw is te smal.
Het artikel noemt ook de ambitie om ongeveer 1.300 tot 1.500 nieuwe woningen te realiseren.
Dat is belangrijk. Kerkrade heeft woningen nodig.
Starters hebben woningen nodig.
Gezinnen hebben woningen nodig.
Senioren hebben passende woningen nodig.
Maar ook hier geldt.
Stenen alleen maken geen samenleving.
Een woning is nog geen thuis.
Een straat is nog geen gemeenschap.
Een wijk is nog geen sociaal netwerk.
De vraag bij woningbouw moet daarom niet alleen zijn.
Hoeveel woningen bouwen we?
Maar ook wat voor samenleving bouwen we mee?
Worden nieuwe woongebieden ontworpen als plekken van ontmoeting?
Wordt er nagedacht over gemengde generaties?
Over informele zorg?
Over speelruimte? Over buurtkamers?
Over gedeelde tuinen?
Over nabijheid van onderwijs en cultuur?
Over het voorkomen van eenzaamheid?
Over de positie van jongeren die tussen wal en schip vallen?
Als wijken alleen worden ontwikkeld vanuit vastgoedlogica ontstaat er ruimte.
Maar nog geen verbondenheid.
Als wijken worden ontwikkeld vanuit sociale waarden ontstaat er meer.
Dan wordt wonen verbonden met leven.
Leven met ontmoeten. Ontmoeten met vertrouwen.
Vertrouwen met zorg. En zorg met verantwoordelijkheid.
Gezondheid is meer dan preventiecampagnes.
De coalitie wil investeren in jeugd en gezondheid.
Ook dat is terecht. Maar gezondheid mag niet worden versmald tot bewegen, voeding, sport en preventieprogramma's.
Natuurlijk doen die ertoe. Maar
gezondheid is breder. Gezondheid is ook sociale veiligheid.
Gezondheid is bestaanszekerheid. Gezondheid
is gehoord worden. Gezondheid is niet voortdurend hoeven vechten tegen instanties.
Gezondheid is niet opgroeien in schaamte.
Gezondheid is niet worden gereduceerd tot probleemgedrag.
Gezondheid is niet leven in een wijk waar niemand elkaar nog vertrouwt.
Voor kinderen en jongeren is mentale en sociale gezondheid vaak nauw verbonden met de kwaliteit van hun relaties.
Thuis. Op school.
In de buurt. Online.
Bij verenigingen. In contact met professionals.
Daarom moet lokaal gezondheidsbeleid niet alleen vragen hoe krijgen we jongeren gezonder gedrag.
Maar ook welke sociale omgeving maken wij samen rond jongeren mogelijk.
Een kind dat zich gezien voelt staat anders in het leven.
Een jongere die verantwoordelijkheid krijgt groeit anders op.
Een gezin dat niet wordt gewantrouwd, maar ondersteund, ademt anders.
Een wijk die weer vertrouwen ontwikkelt wordt weerbaar.
Dat is if -care. Niet zorg als product, maar zorg als sociale waarde.
Burgerparticipatie moet eerder beginnen dan bij inspraakavonden.
Als jeugd en wijk werkelijk centraal staan, dan moet participatie niet pas beginnen wanneer plannen al klaar
zijn. Dan moet participatie niet alleen bestaan uit bewonersavonden, enquêtes
of formele inspraakmomenten.
Echte participatie begint eerder.
Bij kinderen die leren meepraten.
Bij jongeren die leren verantwoordelijkheid dragen.
Bij ouders die niet alleen worden aangesproken op problemen, maar ja, maar erkend worden als partners.
Bij scholen die niet alleen onderwijsinstellingen zijn, maar wijkankers.
Bij verenigingen die niet alleen activiteiten aanbieden, maar sociale oefenplaatsen zijn.
Bij burgerinitiatieven die niet worden gezien als lastig of aanvullend, maar als noodzakelijk.
Een participatieve samenleving ontstaat niet vanzelf.
Die moet worden geoefend. Kinderen moeten leren wat het betekent om rekening te houden met elkaar.
Jongeren moeten leren dat vrijheid niet hetzelfde is als vrijblijvendheid.
Volwassenen moeten opnieuw leren dat zorg voor elkaar geen zwakte is, maar beschaving.
Bestuurders moeten leren dat controle niet hetzelfde is als vertrouwen.
Daarom is de focus op jeugd en wijk alleen geloofwaardig wanneer Kerkrade investeert in burgerschapsvaardigheden.
Niet als schoolvakje, maar als levenspraktijk.
8. De ontbrekende vraag, wie draagt de gemeenschap?
Wat in het artikel vooral opvalt is wat er niet staat.
Er staat weinig over de rol van scholen, weinig over ouders, weinig over verenigingen, weinig over informele zorg,
weinig over burgerinitiatieven, weinig over kinderen als mede -vormgevers, weinig over lokale stichtingen en maatschappelijke
netwerken, weinig over de vraag hoe vertrouwen tussen inwoners en overheid wordt hersteld.
En dat is geen detail.
Want als de gemeente jeugd en wijk centraal stelt, maar de gemeenschap zelf niet organiseert als partner, dan
blijft de gemeente de centrale actor.
Dan blijft het model, de gemeente bedenkt, de professional voert uit, de inwoner ontvangt, het kind neemt deel.
Maar een gezonde samenleving vraagt een ander model.
De gemeente faciliteert, de professional ondersteunt, de inwoner draagt mede, het kind groeit op in verbondenheid.
Dat verschil is fundamenteel.
Het ene model produceert afhankelijkheid, het andere model bouwt veerkracht.
Het ene model ziet problemen, het andere model ziet mensen.
Het ene model organiseert voorzieningen, het andere model ontwikkelt gemeenschap.
Nee, Kerkrade heeft geen geluksslogan nodig, maar een sociaal contract, het Tsezame vuur ’t jeluk va Kirchroa,
kan een mooie slogan zijn. Maar slogans zijn kwetsbaar.
Ze worden pas geloofwaardig wanneer ze worden vertaald naar gedrag, structuren en keuzes.
Daarom zou Kerkrade deze coalitieperiode niet alleen moeten werken aan een uitvoeringsagenda.
Kerkrade zou moeten werken aan een sociaal contract.
Een contract tussen gemeenten en inwoners, tussen generaties, tussen scholen en buurten, tussen vereniging en zorg,
tussen kinderen en volwassenen, tussen beleid en werkelijkheid.
Daarin zou de kernvraag moeten zijn, hoe zorgen wij ervoor dat ieder kind in Kerkrade opgroeit in een
wijk waar liefde, samenwerking en zorg voor elkaar niet alleen woorden zijn, maar dagelijkse praktijk.
Dat klinkt misschien idealistisch, maar het is juist zeer praktisch, want waar kinderen zich verbonden voelen, daalt
vervreemding. Waar jongeren verantwoordelijkheid krijgen, groeit eigenaarschap.
Waar ouders steun ervaren, neemt stress af.
Waar buren elkaar kennen, neemt veiligheid toe.
Waar verenigingen worden verbonden met onderwijs en welzijn, ontstaat preventie.
Waar cultuur wordt gekoppeld aan burgerschap, ontstaat betekenis.
Waar gemeenten en inwoners elkaar vertrouwen, ontstaat bestuurlijke rust.
Dat is geen zachte bijzaak, dat is harde sociale infrastructuur.
10. Van
coalitieakkoord naar CIV-CARE wijkpraktijk.
De vraag is dus niet of het coalitieakkoord goede intenties heeft, die zijn er.
De vraag is of Kerkrade de moed heeft om verder te gaan dan de klassieke beleidslogica.
Niet alleen bouwen, maar verbinden.
Niet alleen aanbieden, maar samen dragen.
Niet alleen jeugd bereiken, maar jeugd serieus nemen.
Niet alleen wijken verbeteren, maar gemeenschappen versterken.
Niet alleen gezondheid stimuleren, maar sociale veiligheid herstellen.
Niet alleen participatie organiseren, maar burgerschap oefenen.
Niet alleen geluk beloven, maar voorwaarden scheppen waarin geluk kan groeien.
Dat vraagt om concrete keuzes.
Maak van scholen wijkankers.
Maak van verenigingen pedagogische partners.
Maak van cultuur een oefenplaats voor burgerschap.
Maak van jongeren medeontwerpers van hun leefomgeving.
Maak van ouders bondgenoten in plaats van dossiers.
Maak van burgerinitiatieven serieuze gesprekspartners.
Maak van zorg voor elkaar een lokale kernwaarde.
En vooral, maak van jeugdbeleid geen loket, maar een gemeenschap.
Slot de echte toets.
Over vier jaar zal de vraag niet zijn of het coalitieakkoord mooi klonk.
De vraag zal zijn, voelen kinderen zich meer gezien?
Zijn jongeren meer betrokken?
Zijn wijken socialer geworden?
Is eenzaamheid verminderd?
Hebben ouders meer steun ervaren?
Zijn verenigingen sterker verbonden met scholen en buurten?
Is de gemeente dichter bij haar inwoners gekomen?
Is er meer vertrouwen ontstaan?
En misschien de belangrijkste vraag, heeft Kerkrade Kinderen geleerd dat zij niet alleen opgroeien in een gemeente, maar
in een gemeenschap?
Want als dat lukt, dan wordt focus op jeugd en wijk meer dan een krantenkop.
Dan wordt het een koers. Dan wordt Tsezame vuur ’t jeluk va Kirchroa, meer dan een akkoord tussen partijen.
Dan wordt het een belofte tussen mensen.
Een belofte die zegt, wij
laten kinderen niet alleen groot worden.
Wij laten wijken niet alleen verouderen.
Wij laten gezinnen niet alleen worstelen.
Wij laten jongeren niet alleen zoeken.
Wij laten zorg niet alleen aan systemen over.
Wij bouwen samen. Niet omdat het moet volgens beleid, maar omdat een samenleving pas samenleving is
wanneer mensen elkaar blijven dragen.
Aanvulling, bronnen en referenties.
Voor dit opiniestuk is bewust gekozen voor drie soorten bronnen.
Eerst zijn er de lokale en bestuurlijke bronnen.
De officiële communicatie van de gemeente Kerkrade en de berichtgeving rond het coalitieakkoord laten zien hoe de nieuwe
coalitie haar koers presenteert.
Sterke wijken, een thuis voor iedereen, kansen voor jeugd, investeringen in gezondheid, cultuur
en leefbaarheid.
Deze bronnen zijn nodig om eerlijk te blijven tegenover de bestuurlijke intentie.
Het stuk bekritiseert het niet dat jeugd en wijk genoemd worden.
Het stuk vraagt juist wat er nodig is om die woorden waar te maken.
Daarna zijn er de wetenschappelijke bronnen over sociale cohesie, buurtverbondenheid en mentale gezondheid.
Die bronnen laten zien dat wijkbeleid niet alleen over stenen, verlichting of voorzieningen gaat.
De sociale kwaliteit van een buurt doet ertoe.
Vertrouwen, verbondenheid, veiligheid, herkenning en sociale steun kunnen invloed hebben op het welzijn van jongeren.
Dat ondersteunt de SEF -CARE -gedachte dat zorg niet alleen een professioneel product is, maar ook een sociale
waarde die in buurten en gemeenschappen georganiseerd moet worden.
Tot slot zijn er de juridische, beleidsmatige en institutionele bronnen.
Het Kinderrechtenverdrag, Unicef, het Nederlands Jeugdinstituut,
het nationaal programma Leefbaarheid en Veiligheid en de participatieregels onder de Omgevingswet maken
duidelijk dat jeugdparticipatie en wijkparticipatie niet vrijblijvend zijn.
Kinderen en jongeren hebben recht om gehoord te worden bij beslissingen die hen aangaan.
Gemeenten hebben bovendien een verantwoordelijkheid om participatie vroegtijdig, betekenisvol en zorgvuldig te
organiseren.
Samen vormen deze bronnen de onderlegger voor de centrale vraag van dit opiniestuk.
Als Kerkrade jeugd en wijk centraal stelt, wordt dat dan een beleidsprogramma voor inwoners of een sociaal
contract met inwoners.
De SEF -CARE -benadering kiest voor dat laatste.
Niet omdat voorzieningen onbelangrijk zijn, maar omdat voorzieningen pas werkelijk gaan werken wanneer zij landen in vertrouwen, relatie
en gemeenschappelijke verantwoordelijkheid.