Burgerparaatheid naast defensiegereedheid: waarom CIV-RAMP_P049 nu nodig is.
Datum: 11 juni 2026. Door Alexander Groenheide, voorzitter van Stichting De Kamer van Sociale Waarden.
Nederland spreekt steeds vaker over defensiegereedheid.
Dat is begrijpelijk.
De veiligheidssituatie in Europa is veranderd.
De oorlog in Oekraïne, hybride dreigingen, cyberaanvallen, sabotage,
desinformatie en kwetsbaarheid van vitale infrastructuur maken duidelijk
dat vrede, veiligheid en vrijheid niet vanzelfsprekend zijn.
Het kabinet werkt daarom aan de wet op de defensiegereedheid.
Die wet moet defensie meer ruimte geven om sneller en realistischer te
kunnen oefenen, bouwen, inkopen en voorbereiden.
Tegelijkertijd is het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie
vastgesteld. Daarmee wordt zichtbaar dat de groei van defensie ook
ruimtelijke gevolgen heeft.
Oefenterreinen, kazernes, vliegbewegingen, infrastructuur en logistieke
verbindingen raken niet alleen defensie.
Zij raken ook gemeenten, regio's, omwonenden, bedrijven, natuur,
zorg, onderwijs en gemeenschappen.
De publieke berichtgeving over deze ontwikkelingen roept terechte vragen
op. Wat betekent dit voor burgers?
Wat betekent dit voor privacy?
Wat betekent dit voor inspraak?
Wat betekent dit voor lokale gemeenschappen?
En vooral,
hoe zorgen we ervoor dat veiligheid niet tegenover vrijheid komt te
staan? Vanuit Stichting de Kamer van Sociale Waarden stellen wij daarom
een aanvullende vraag. Als defensie werkt aan defensiegereedheid, wie
werkt dan aan burgerparaatheid?
Die vraag staat centraal in CIV-RAMP CIV-RAMP_P001_PP049,
burgerparaatheid in een tijd van hybride dreigingen.
Deze position paper stelt dat defensiegereedheid noodzakelijk is, maar
niet voldoende. Een samenleving wordt niet alleen weerbaar door
militaire capaciteit.
Een samenleving wordt weerbaar wanneer burgers, buurten, scholen,
zorginstellingen, verenigingen, gemeenten, veiligheidsregio's en
maatschappelijke organisaties weten hoe zij zich kunnen voorbereiden,
samenwerken, handelen en herstellen.
Burgerparaatheid is de civiele tegenhanger van defensiegereedheid.
Dat betekent niet dat burgers gemilitariseerd moeten worden.
Het betekent niet dat burgerstaken van defensie, politie, brandweer of
veiligheidsregio's overnemen.
Het betekent ook niet dat angst de samenleving moet gaan sturen.
Burgerparaatheid betekent iets anders.
Het betekent dat mensen weten wat zij kunnen doen bij langdurige
stroomuitval. Het betekent dat buren elkaar weten te vinden wanneer
telefonie of internet uitvalt.
Het betekent dat scholen, verenigingen en zorgorganisaties nadenken over
continuïteit. Het betekent dat gemeenten inwoners betrekken bij
scenario's die hun leefomgeving raken.
Het betekent dat privacy, menselijke waardigheid, rechtsbescherming en
transparantie niet verdwijnen zodra het woord crisis valt.
P049 werkt dit uit in vier lagen.
De eerste laag is individuele weerbaarheid.
Dat gaat over kennis, basisvaardigheden, noodvoorraad, digitale hygiëne,
mentale veerkracht en weten waar betrouwbare informatie te vinden is.
De tweede laag is sociale weerbaarheid.
Dat gaat over burenhulp, vertrouwen, lokale netwerken, solidariteit en
het vermogen om elkaar te ondersteunen wanneer voorzieningen tijdelijk
uitvallen. De derde laag is organisatorische weerbaarheid.
Dat gaat over scholen, zorginstellingen, verenigingen, bedrijven,
maatschappelijke organisaties en vrijwilligersnetwerken.
Zij vormen in de praktijk vaak de brug tussen beleid en dagelijks leven.
De vierde laag is democratische weerbaarheid.
Dat is misschien wel de belangrijkste laag.
Een samenleving moet niet alleen voorbereid zijn.
Zij moet ook vrij, eerlijk, toetsbaar en menswaardig blijven.
Daarom mag burgerparaatheid nooit leiden tot willekeur, uitsluiting,
ongecontroleerde dataverzameling of sociale druk.
Binnen CIV-RAMP staat daarom privacy-by-design Centraal.
Zo min mogelijk data.
Zo veel mogelijk vertrouwen.
Geen centrale machtsstructuur waar lokale gemeenschappen ondergeschikt
aan worden gemaakt, maar een federatief model waarin lokale, regionale
en thematische nodes samenwerken.
CIV-RAMP vormt daarin de paraatheids-en scenariolaag.
CIV-CAMP vormt de leer-en competentielaag.
CIV-CITY vormt het federatieve samenwerkingsplatform.
CIV-CARE borgt opvang, herstel en nazorg.
UbuntuKids ontwikkelt een pedagogische kindlijn waarin kinderen leren
over samenwerking, verantwoordelijkheid, burgerschap en veerkracht,
zonder angstcommunicatie of militarisering.
De kern van P049 is eenvoudig.
Een weerbare samenleving rust op vier pijlers.
Overheid, defensie, hulpdiensten en gemeenschap.
De eerste drie pijlers zijn bekend.
De vierde pijler wordt vaak vergeten.
Die vierde pijler is de gemeenschap.
Daar bevindt zich CIV-RAMP niet tegenover de overheid, niet tegenover
defensie,
niet tegenover hulpdiensten, maar aanvullend, verbindend en
waardengedreven. Het blogbericht dat u nu leest gebruikt het nieuws over
de wet op de defensiegereedheid en het NPRD niet om angst aan te jagen,
maar om een gesprek te openen. Wat betekent voorbereiding in een
democratische rechtsstaat?
Hoe beschermen we burgers zonder hen passief te maken?
Hoe versterken we gemeenschappen zonder hen te belasten met
overheidstaken? Hoe zorgen we dat privacy, inspraak en rechtsbescherming
onderdeel blijven van paraatheid?
CIV-RAMP biedt daarvoor een praktisch kader.
Het werkt met scenariofamilies.
Stroomuitval, cyberaanval,
telecomuitval, evacuatie, desinformatie.
Deze scenario's zijn niet bedoeld om mensen bang te maken, maar om samen
te oefenen. Signaleren, analyseren, voorbereiden, oefenen,
evalueren. Dat is de scenariocyclus.
Zo ontstaat leren in plaats van paniek.
Voor burgers betekent dit begin klein.
Maak een noodpakket, maak een noodplan.
Spreek met buren.
Leg belangrijke telefoonnummers op papier vast.
Weet welke mensen in uw omgeving kwetsbaar zijn.
Leer betrouwbare informatiebronnen herkennen.
Voor gezinnen betekent dit bespreek voorbereiding zonder angst.
Waar is de zaklamp?
Wie bellen we als internet uitvalt?
Waar ontmoeten we elkaar als we elkaar niet kunnen bereiken?
Voor scholen betekent dit leer kinderen samenwerken, nadenken en
verantwoordelijkheid dragen.
Niet vanuit dreiging, maar vanuit burgerschap.
Voor gemeenten betekent dit organiseer burgerdialogen,
koppel risicocommunicatie aan participatie en betrek inwoners tijdig bij
ruimtelijke en veiligheidsvraagstukken.
Voor maatschappelijke organisaties betekent dit breng netwerken,
vrijwilligers, zorgsignalen en herstelcapaciteit in kaart.
De position paper P049 is daarom geen theoretisch document alleen.
Het is een uitnodiging, een uitnodiging aan burgers, een uitnodiging aan
gemeenten, een uitnodiging aan veiligheidsregio's, een uitnodiging
aan maatschappelijke organisaties, een uitnodiging aan iedereen die
begrijpt dat veiligheid zonder vrijheid geen duurzame veiligheid is en
vrijheid zonder voorbereiding kwetsbaar blijft.
Download die position paper, lees het document, bespreek het in uw wijk,
gemeente, organisatie of bestuur, kijk naar civ-ramp.nl,
kijk naar de bestaande informatie van de overheid en stel u zelf een
vraag. Wat kan ik vandaag doen om morgen niet alleen veiliger maar ook
menswaardiger, rechtvaardiger en veerkrachtiger te zijn?
CIV-RAMP vertrekt niet vanuit angst.
CIV-RAMP vertrekt vanuit verantwoordelijkheid.
Niet wachten tot de crisis begint.
Maar vandaag bouwen aan vertrouwen.
Vandaag bouwen aan voorbereiding.
Vandaag bouwen aan een gemeenschap die weet wat zij waard is.
Samen voorbereid.
Samen weerbaar. Samen menselijk.
Bronnen en referenties bij het blogbericht burgerparaatheid naast
defensiegereedheid.
Waarom CIV-RAMP in nu nodig is.
Deze bronnen zijn gekozen om drie soorten onderbouwing samen te brengen.
Wetenschappelijke kennis over gemeenschapsweerbaarheid, journalistieke
en maatschappelijke berichtgeving over defensiegereedheid en juridische
of beleidsmatige bronnen over veiligheid, burgerparaatheid en
rechtsstatelijke kaders.
De eerste wetenschappelijke bron is het artikel van Fran Norris en
collega's over community resilience.
Deze studie is belangrijk omdat zij laten zien dat veerkracht niet in
eigenschap is, maar ontstaat uit meerdere verbonden capaciteiten,
sociale netwerken, communicatie, economische middelen en
gemeenschapscompetentie.
Dat sluit direct aan bij de vier lagen van burgerparaatheid in P049.
De tweede wetenschappelijke bron is het werk van Susan Cutter,
Christopher Burton en Christopher Emrich over disaster resilience
indicators. Deze bron is relevant omdat CIV-RAMP niet alleen wil spreken
over veerkracht, maar ook wil nadenken over indicatoren, monitoring en
evaluatie. Wat niet zichtbaar wordt gemaakt, blijft moeilijk
bestuurbaar. De derde wetenschappelijke bron is het artikel van Daniel
Aldrich en Michelle Meyer over sociaal kapitaal en
gemeenschapsweerbaarheid. Hun werk ondersteunt de CIV-RAMP gedachte dat
burenhulp, vertrouwen, verenigingen en lokale netwerken geen bijzaak
zijn, maar kerninfrastructuur tijdens verstoring en herstel.
De vierde wetenschappelijke bron is het boek de politics of crisis
management van Arjen Boyn, Paul het Hart, Erik Stern en Bengt Sundelius.
Deze bron helpt om crisis niet alleen als operationeel probleem te zien,
maar ook als bestuurlijk, communicatief en democratisch vraagstuk.
Dat is precies waarom P049 zoveel nadruk legt op governance, toetsing en
publieke verantwoording. De vijfde wetenschappelijke bron behandelt
participatieve en decentrale benaderingen van disaster resilience.
Deze bron ondersteunt het idee dat burgers niet alleen ontvangers van
crisiscommunicatie zijn, maar actieve mededragers van voorbereiding,
kennis en herstelvermogen.
Daarna volgen vijf journalistieke en mediabronnen.
De eerste daarvan is het artikel van Leeds News over het kabinets
voornemen om defensie meer bevoegdheden te geven.
Deze bron is gebruikt als publieke aanleiding.
Het artikel benoemt zorgen over privacy, burgerrechten, noodachtige
bevoegdheden en de zichtbaarheid van militaire activiteiten.
In het blok wordt deze berichtgeving niet als juridische bron gebruikt,
maar als signaal van maatschappelijk debat.
De tweede mediabron is NOS-berichtgeving over de wens om de Nederlandse
krijgsmacht fors te laten groeien.
Deze bron laat zien dat defensiegereedheid geen losstaand wetsvoorstel
is, maar onderdeel van een bredere beweging richting opschaling,
paraatheid en personele versterking.
De derde mediabron is Omroep Brabant, die laat zien dat ruimtelijke
defensiekeuzes concreet merkbaar kunnen worden in regio's.
Juist lokale impact maakt burgerparticipatie, risicocommunicatie en
gemeenschapsvoorbereiding noodzakelijk.
De vierde mediabron is EenVandaag, waarin experts en betrokkenen
waarschuwen voor het risico dat versnelling van defensieprojecten te
ruim kan worden uitgelegd.
Deze bron helpt om het evenwicht te bewaren tussen veiligheidsnoodzaak
en rechtsstatelijke controle.
De vijfde mediabron is Eel Magazine, dat berichten over kritiek van de
Raad van State op de uitbreidingswet voor defensie.
Deze bron is relevant, omdat zij laten zien dat ook binnen het
institutionele debat vragen bestaan over proportionaliteit,
uitvoerbaarheid en rechtsstatelijke begrenzing.
Tot slot volgen vijf juridische, beleidsmatige en institutionele
bronnen. De eerste is het nieuwsbericht van Rijksoverheid van juni
over de wet op de defensiegereedheid.
Dit is de belangrijkste statusbron.
Het wetsvoorstel is vastgesteld in de ministerraad en aangeboden voor
parlementaire behandeling.
Het Blanc behandelt de WOTS daarom terecht als wetsvoorstel,
niet als geldende wet. De tweede is het definitieve nationaal programma
Ruimte voor Defensie.
Dit document is belangrijk, omdat het de ruimtelijke
uitbreidingsbehoeften van defensie beschrijft.
Voor CIV-RAMP is vooral relevant dat ruimtelijke defensiekeuzes
maatschappelijke gevolgen hebben voor gemeenten, regio's en burgers.
De derde institutionele bron is de NCTV-informatie over weerbaarheid en
de campagne Denk Voor Uit.
Deze bronnen laten zien dat civiele weerbaarheid al onderdeel is van het
veiligheidsdenken. CIV-RAMP bouwt daar ook voor door de stap te maken
van individuele voorbereiding naar gemeenschappelijke paraatheid.
De vierde institutionele bron is de officiële NAVO-informatie over
artikel 3, veerkracht en civiele voorbereiding.
Deze bron is relevant omdat moderne veiligheid niet alleen draait om
militaire middelen, maar ook om continuïteit van overheid, essentiële
diensten en civiele steunstructuren.
De vijfde juridische bron is de wet Veiligheidsregio's.
Deze wet laat zien dat rampenbestrijding en crisisbeheersing formeel bij
publieke structuren zijn belegd.
Daardoor wordt duidelijk waarom CIV-RAMP aanvullend moet zijn en geen
parallelgezag mag vormen.
Samen laten deze vijftien bronnen zien waarom P-0-49 noodzakelijk is.
De kern is eenvoudig.
Nederland werkt aan defensiegereedheid, maar defensiegereedheid vraagt
om een maatschappelijke tegenhanger.
Die tegenhanger is burgerparaatheid en CIV-RAMP biedt daarvoor een
waardengedreven, democratisch en toetsbaar kader.