WEBVTT

1
00:00:00.000 --> 00:00:05.110
Dwangzorg en conditionering:
ketendynamiek, zorgafhankelijkheid en sociaal netwerk.

2
00:00:05.870 --> 00:00:10.950
Datum: 2 juni 2026.
Door Alexander Groenheide, voorzitter Stichting De Kamer van Sociale Waarden.

3
00:00:10.950 --> 00:00:12.950
Zorg hoort mensen niet kleiner te maken.

4
00:00:13.250 --> 00:00:17.570
Toch kan ondersteuning in het sociaal domein ongemerkt
veranderen in een systeem waarin mensen

5
00:00:17.570 --> 00:00:22.130
leren dat zij vooral veilig zijn wanneer zij
meebewegen met de logica van instellingen,

6
00:00:22.510 --> 00:00:25.150
loketten, indicaties en ketenpartners.

7
00:00:25.150 --> 00:00:30.010
Dan ontstaat geen zorg als tijdelijke versterking,
maar zorg als conditionering.

8
00:00:30.290 --> 00:00:34.170
De mens past zich aan het systeem aan om hulp,
toegang of erkenning niet te verliezen.

9
00:00:34.450 --> 00:00:35.610
Dit artikel is kritisch,

10
00:00:36.370 --> 00:00:38.870
maar niet antizorg. Goede zorg is noodzakelijk.

11
00:00:39.930 --> 00:00:44.850
Professionele deskundigheid kan levens beschermen,
maar juist daarom moet zorg begrensd blijven door menselijke

12
00:00:44.850 --> 00:00:50.990
waardigheid, sociaal participatierecht,
relationele verbondenheid en het besef dat niemand alleen een cliënt,

13
00:00:51.610 --> 00:00:52.930
casus of risico is.

14
00:00:52.930 --> 00:00:55.110
1. Dwangzorg is breder dan formele dwang.

15
00:00:55.210 --> 00:01:00.990
Bij dwangzorg denken veel mensen aan gesloten jeugdhulp,
verplichte zorg, rechterlijke machtigingen of formele

16
00:01:00.990 --> 00:01:04.570
maatregelen. Maar er bestaat ook een minder zichtbare vorm.

17
00:01:05.170 --> 00:01:10.790
Zorg kan feitelijk dwingend worden wanneer toegang,
perspectief en erkenning afhankelijk worden gemaakt van meebewegen

18
00:01:10.790 --> 00:01:12.690
met een vooraf bepaalde ketenlogica.

19
00:01:13.090 --> 00:01:15.610
Die vorm is subtiel. Niemand zegt letterlijk.

20
00:01:16.310 --> 00:01:17.690
U moet uw netwerk loslaten.

21
00:01:18.030 --> 00:01:19.090
Toch gebeurt het soms wel.

22
00:01:20.010 --> 00:01:23.830
Niemand zegt letterlijk. U mag alleen nog spreken in professionele termen.

23
00:01:24.110 --> 00:01:26.430
Toch wordt gewone taal vervangen door dossierwoorden.

24
00:01:26.830 --> 00:01:31.670
Niemand zegt letterlijk. Uw partner, ouder,
kind, vriend of buur doet er niet toe.

25
00:01:32.030 --> 00:01:36.950
Toch worden zij niet uitgenodigd,
niet gehoord of als verstorende factor neergezet.

26
00:01:37.210 --> 00:01:39.810
2. Ketendynamiek. Iedereen heeft een rol.

27
00:01:40.030 --> 00:01:45.310
Niemand bewaakt de relatie.
Ketendynamiek ontstaat wanneer meerdere organisaties elk een deelverantwoordelijkheid

28
00:01:45.310 --> 00:01:48.870
dragen, terwijl het geheel van iemands leven buiten beeld raakt.

29
00:01:48.870 --> 00:01:50.250
De gemeente beoordeelt.

30
00:01:51.050 --> 00:01:53.450
Het wijkteam verwijst. De aanbieder voert uit.

31
00:01:54.350 --> 00:01:56.070
De gecertificeerde instelling monitort.

32
00:01:56.670 --> 00:01:57.570
School signaleert.

33
00:01:58.330 --> 00:01:59.570
Veilig thuis registreert.

34
00:02:00.410 --> 00:02:01.810
De huisarts verwijst opnieuw.

35
00:02:02.170 --> 00:02:06.830
En ondertussen moet de betrokkene steeds opnieuw
uitleggen wie hij is aan steeds nieuwe professionals.

36
00:02:07.330 --> 00:02:09.250
Het probleem is niet samenwerking zelf.

37
00:02:09.990 --> 00:02:13.390
Het probleem ontstaat wanneer samenwerking vooral systeemgericht wordt.

38
00:02:13.770 --> 00:02:16.710
De keten beschermt dan haar eigen procedurele continuïteit.

39
00:02:17.590 --> 00:02:20.930
Terwijl het sociale netwerk van de mens wordt behandeld als bijzaak.

40
00:02:21.190 --> 00:02:23.250
Dan wordt niet langer gevraagd.

41
00:02:23.350 --> 00:02:24.990
Wie draagt deze persoon relationeel?

42
00:02:25.250 --> 00:02:26.610
Er wordt vooral gevraagd.

43
00:02:27.190 --> 00:02:28.430
Welke partij is nu aan zet?

44
00:02:28.730 --> 00:02:31.210
3. Zorgafhankelijkheid als onbedoeld product.

45
00:02:31.710 --> 00:02:37.350
Zorgafhankelijkheid ontstaat wanneer ondersteuning niet langer richting zelfstandigheid,
participatie en herstel van

46
00:02:37.350 --> 00:02:41.390
regie beweegt, maar richting blijvende afhankelijkheid van professionele toegang.

47
00:02:41.610 --> 00:02:45.190
De cliënt leert dan dat elke stap via de zorgketen moet lopen.

48
00:02:45.190 --> 00:02:46.870
Elke relatie wordt besproken.

49
00:02:47.970 --> 00:02:49.170
Elke keuze wordt gewogen.

50
00:02:49.430 --> 00:02:51.830
Elke afwijkende stem wordt mogelijk een signaal.

51
00:02:52.630 --> 00:02:55.170
Zo ontstaat institutionele conditionering.

52
00:02:55.750 --> 00:02:56.670
Wie hulp nodig heeft,

53
00:02:57.570 --> 00:02:58.950
leert welke woorden veilig zijn.

54
00:02:59.290 --> 00:03:00.130
Wie kritiek heeft,

55
00:03:00.890 --> 00:03:02.110
leert voorzichtig te spreken.

56
00:03:02.730 --> 00:03:07.590
Wie zijn netwerk wil betrekken,
moet eerst bewijzen dat dit netwerk niet problematisch is.

57
00:03:07.970 --> 00:03:09.770
Daarmee verschuift de bewijslast.

58
00:03:10.250 --> 00:03:14.510
Niet de professional hoeft uit te leggen waarom
relationele uitsluiting noodzakelijk is.

59
00:03:14.510 --> 00:03:18.590
De burger moet uitleggen waarom zijn
bestaande relaties mogen blijven meetellen.

60
00:03:18.870 --> 00:03:22.530
4. De Wmo 2015: participatie is relationeel.

61
00:03:22.650 --> 00:03:27.730
De Wmo 2015 is gebouwd rond maatschappelijke ondersteuning,
zelfredzaamheid en participatie.

62
00:03:28.670 --> 00:03:31.770
Participatie betekent niet alleen deelnemen aan een activiteit.

63
00:03:32.250 --> 00:03:35.690
Participatie betekent deelnemen aan het maatschappelijke verkeer.

64
00:03:36.070 --> 00:03:39.790
In de wet en de uitvoeringspraktijk komt
bovendien het begrip sociaal netwerk terug.

65
00:03:40.270 --> 00:03:45.070
Dat gaat over mensen uit de huiselijke kring,
maar ook over andere personen met wie iemand een sociale

66
00:03:45.070 --> 00:03:47.090
relatie onderhoudt. Dat is wezenlijk.

67
00:03:47.850 --> 00:03:52.610
Als participatie relationeel is,
dan mag ondersteuning niet leiden tot sociale ontworteling.

68
00:03:52.910 --> 00:03:57.470
Een maatwerkvoorziening, begeleiding of dagbesteding die iemand administratief ondersteunt,

69
00:03:57.590 --> 00:04:00.770
maar relationeel verarmd, mist een deel van de bedoeling van de wet.

70
00:04:01.770 --> 00:04:06.970
Ondersteuning moet mensen in staat stellen om te leven,
wonen, meedoen en verbonden blijven.

71
00:04:07.210 --> 00:04:13.210
5. De Jeugdwet 2015 en de discussie richting 2025.
De Jeugdwet

72
00:04:13.210 --> 00:04:17.230
vanaf 2015 bracht grote verantwoordelijkheid naar gemeenten.

73
00:04:17.310 --> 00:04:23.090
De bedoeling was onder meer om hulp dichter bij gezinnen te organiseren,
eerder passende ondersteuning te bieden en

74
00:04:23.090 --> 00:04:27.230
de eigen kracht van jongeren, ouders en hun sociale netwerk serieus te nemen.

75
00:04:27.750 --> 00:04:32.490
Dat uitgangspunt blijft ook in de hervormingsdiscussie richting 2025 relevant.

76
00:04:32.970 --> 00:04:38.750
De Hervormingsagenda Jeugd 2023 tot en met 2028 en de rapporten en debatten

77
00:04:38.750 --> 00:04:44.810
daarover, laten zien dat het stelsel opnieuw zoekt naar begrenzing,
kwaliteit, beschikbaarheid en betaalbaarheid.

78
00:04:44.890 --> 00:04:49.590
Maar hervorming mag niet alleen gaan over geld,
wachttijden, toegang en governance.

79
00:04:50.090 --> 00:04:54.630
De kernvraag moet blijven, maakt dit stelsel kinderen,
ouders en gezinnen relationeel sterker?

80
00:04:54.830 --> 00:04:58.050
Of maakt het hen afhankelijker van professionele ketens?

81
00:04:58.450 --> 00:05:03.810
6. Uitsluiting van het sociale netwerk als stille dwang.
Het buitensluiten van het sociale netwerk is een van

82
00:05:03.810 --> 00:05:05.790
de meest onderschatte vormen van zorgmacht.

83
00:05:05.790 --> 00:05:07.670
Een netwerk kan onveilig zijn,

84
00:05:08.530 --> 00:05:09.890
dat moet eerlijk onderzocht worden.

85
00:05:10.230 --> 00:05:15.290
Maar een netwerk kan ook beschermend,
liefdevol, corrigerend en stabiliserend zijn.

86
00:05:15.510 --> 00:05:17.670
Wie het netwerk standaard als risico benadert,

87
00:05:18.670 --> 00:05:21.310
maakt professionele zorg groter dan zij behoort te zijn.

88
00:05:21.530 --> 00:05:22.890
Uitsluiting kan klein beginnen.

89
00:05:23.770 --> 00:05:25.490
Een naaste krijgt geen uitnodiging.

90
00:05:26.330 --> 00:05:28.970
Een mantelzorger wordt niet meegenomen in het plan.

91
00:05:29.490 --> 00:05:32.130
Een partner wordt als emotioneel belastend gezien.

92
00:05:32.510 --> 00:05:35.530
Een ouder wordt gereduceerd tot onderwerp van zorgen.

93
00:05:36.070 --> 00:05:40.450
Een betrokken vriend wordt niet serieus genomen,
omdat hij geen formele rol heeft.

94
00:05:40.830 --> 00:05:43.410
Maar zulke kleine uitsluitingen stapelen zich op.

95
00:05:44.050 --> 00:05:47.130
Uiteindelijk staat de burger alleen tegenover een keten.

96
00:05:47.610 --> 00:05:49.490
7. Zorg in relationele zin.

97
00:05:50.190 --> 00:05:52.550
Zorg voor elkaar zorg is niet alleen dienstverlening.

98
00:05:52.950 --> 00:05:58.870
Zorg is ook nabijheid, trouw, verantwoordelijkheid,
wederkerigheid en het vermogen om elkaar niet los te laten wanneer

99
00:05:58.870 --> 00:06:01.830
het moeilijk wordt. Dat noemen we zorg in relationele zin.

100
00:06:02.570 --> 00:06:03.330
Zorg voor elkaar.

101
00:06:04.270 --> 00:06:08.310
Professionele zorg moet deze relationele zorg niet vervangen, maar ondersteunen.

102
00:06:08.650 --> 00:06:11.070
Een wijkteam hoort niet het netwerk over te nemen.

103
00:06:11.670 --> 00:06:15.750
Een wijkteam hoort te helpen onderzoeken wie veilig,
eerlijk en duurzaam kan bijdragen.

104
00:06:16.090 --> 00:06:18.910
Jeugdhulp hoort ouders niet automatisch te passeren.

105
00:06:19.370 --> 00:06:23.150
Jeugdhulp hoort hun verantwoordelijkheid
te versterken waar dat verantwoord kan.

106
00:06:23.510 --> 00:06:26.950
Wmo ondersteuning hoort niet alleen praktische problemen te compenseren.

107
00:06:26.950 --> 00:06:29.970
Zij hoort deelname aan gemeenschap mogelijk te maken.

108
00:06:30.330 --> 00:06:33.070
8. Sociaal participeren is meer dan aanwezig.

109
00:06:33.170 --> 00:06:38.450
Zijn sociaal participeren betekent niet slechts dat iemand ergens wordt geplaatst, begeleidt of geactiveerd.

110
00:06:38.550 --> 00:06:42.010
Participatie vraagt erkenning als mens in relatie tot anderen.

111
00:06:42.370 --> 00:06:46.590
Een jongere participeert niet werkelijk wanneer
hij alle vertrouwde volwassenen verliest.

112
00:06:46.990 --> 00:06:51.110
Een ouder participeert niet werkelijk wanneer
zijn stem alleen als risico wordt gelezen.

113
00:06:51.110 --> 00:06:56.630
Een kwetsbare volwassene participeert niet werkelijk
wanneer zijn netwerk alleen wordt geduld zolang het de

114
00:06:56.630 --> 00:06:58.590
professionele planning niet verstoort.

115
00:06:58.950 --> 00:07:02.410
Daarom moet elke zorgketen zich een eenvoudige, maar scherpe vraag stellen.

116
00:07:03.210 --> 00:07:04.910
Wie wordt door ons handelen dichterbij gebracht?

117
00:07:05.310 --> 00:07:06.690
En wie wordt buitengesloten?

118
00:07:07.490 --> 00:07:12.410
9. Waardengedreven correctie.
Vanuit Stichting De Kamer van Sociale Waarden raakt dit direct aan het manifest,

119
00:07:12.930 --> 00:07:16.810
de geboden van de waardensamenleving, waarom morele oriëntatie nodig is.

120
00:07:17.490 --> 00:07:21.190
Een waardengedreven samenleving vraagt niet alleen efficiënte systemen.

121
00:07:21.470 --> 00:07:23.790
Zij vraagt ook morele begrenzing van macht.

122
00:07:24.390 --> 00:07:26.050
Ook zorgmacht moet toetsbaar blijven.

123
00:07:26.870 --> 00:07:29.450
De maatstaf is niet of alle formulieren kloppen.

124
00:07:29.930 --> 00:07:35.810
De maatstaf is of mensen waardiger, vrijer,
veiliger en meer verbonden uit zorg komen dan zij erin gingen.

125
00:07:36.090 --> 00:07:41.690
Wanneer zorg afhankelijk maakt,
netwerken uitsluit en kritiek conditioneert tot volgzaamheid, is correctie nodig.

126
00:07:41.950 --> 00:07:45.890
10. Reflectievragen.
Wordt het sociale netwerk in deze casus werkelijk onderzocht?

127
00:07:45.890 --> 00:07:48.490
Of wordt het vooral als risico behandeld?

128
00:07:48.990 --> 00:07:54.130
Heeft de betrokkene feitelijke regie of alleen
inspraak binnen vooraf bepaalde kaders?

129
00:07:54.590 --> 00:07:59.670
Leidt de ondersteuning tot meer participatie
of tot meer afhankelijkheid van professionals?

130
00:08:00.370 --> 00:08:04.430
Wie ontbreekt structureel aan tafel,
terwijl die persoon relationeel belangrijk is?

131
00:08:04.890 --> 00:08:07.150
Welke vorm van zorg voor elkaar bestaat al?

132
00:08:07.690 --> 00:08:10.250
En hoe kan professionele zorg die versterken?

133
00:08:10.650 --> 00:08:10.890
11.

134
00:08:11.830 --> 00:08:14.430
Conclusie.
Dwangzorg begint niet altijd met een gesloten deur.

135
00:08:14.430 --> 00:08:17.950
Soms begint zij met een keten die zichzelf noodzakelijk maakt.

136
00:08:18.590 --> 00:08:21.610
Soms met een dossier waarin de mens steeds smaller wordt beschreven.

137
00:08:22.010 --> 00:08:25.090
Soms met een overleg waar het sociale netwerk ontbreekt.

138
00:08:25.690 --> 00:08:29.590
Soms met hulp die zegt te versterken, maar feitelijk afhankelijk maakt.

139
00:08:29.970 --> 00:08:35.090
Daarom moet de opdracht aan gemeenten,
zorgaanbieders, wijkteams en jeugdhulp helder zijn.

140
00:08:35.530 --> 00:08:36.350
Zorg moet verbinden,

141
00:08:37.169 --> 00:08:43.049
niet ontwortelen. Zorg moet participatie vergroten,
niet vervangen door professionele aanwezigheid.

142
00:08:43.049 --> 00:08:47.730
Zorg moet relationele verantwoordelijkheid beschermen, niet neutraliseren.

143
00:08:48.030 --> 00:08:51.050
En zorg moet mensen helpen om weer met anderen te leven.

144
00:08:51.690 --> 00:08:52.790
Niet alleen met systemen.

145
00:08:53.670 --> 00:08:58.770
Bespreek dit artikel met een professional,
bestuurder, ouder, mantelzorger of betrokken naaste.

146
00:08:58.990 --> 00:09:01.010
Vraag niet alleen welke zorg nodig is.

147
00:09:01.830 --> 00:09:04.410
Vraag ook welke relaties beschermd moeten worden.

148
00:09:04.950 --> 00:09:09.990
Kies vandaag een situatie waarin zorg voor elkaar niet buitengesloten,
maar juist serieus betrokken wordt.

149
00:09:09.990 --> 00:09:15.710
Voor dit artikel zijn juridische, beleidsmatige,
wetenschappelijke en journalistieke bronnen gebruikt.

150
00:09:15.750 --> 00:09:20.210
De eerste groep bronnen gaat over de wettelijke
basis van ondersteuning en jeugdhulp in Nederland.

151
00:09:20.670 --> 00:09:25.090
De Rijksoverheid geeft uitleg over de Wet Maatschappelijke Ondersteuning 2015.

152
00:09:25.590 --> 00:09:31.270
Deze bron is relevant omdat de Wmo 2015 draait om maatschappelijke ondersteuning, zelfredzaamheid en

153
00:09:31.270 --> 00:09:36.670
participatie. Juist daarom is het belangrijk om kritisch te kijken of ondersteuning mensen werkelijk laat meedoen,

154
00:09:37.270 --> 00:09:39.350
of hen juist afhankelijker maakt van systemen.

155
00:09:39.350 --> 00:09:45.490
Daarnaast is de officiële bekendmaking van de Wet
Maatschappelijke Ondersteuning 2015 via overheid.nl

156
00:09:45.490 --> 00:09:49.790
gebruikt. Deze bron is belangrijk omdat zij de juridische basis vormt voor ondersteuning,

157
00:09:50.570 --> 00:09:53.690
participatie en zelfredzaamheid binnen het gemeentelijke sociaaldomein.

158
00:09:54.090 --> 00:09:59.210
Voor de Jeugdwet is gebruik gemaakt van de informatie
van de Rijksoverheid over jeugdhulp bij gemeenten.

159
00:09:59.310 --> 00:10:04.810
Deze bron laat zien dat gemeenten verantwoordelijk zijn voor jeugdhulp en dat eigen kracht, regie en het sociale

160
00:10:04.810 --> 00:10:06.710
netwerk belangrijke uitgangspunten zijn.

161
00:10:06.710 --> 00:10:11.230
Ook de uitleg van het Nederlands
Jeugdinstituut over de Jeugdwet is meegenomen.

162
00:10:11.810 --> 00:10:17.210
Deze bron is relevant omdat het Nederlands Jeugdinstituut
de Jeugdwet toegankelijk duidt vanuit jeugdbeleid,

163
00:10:17.330 --> 00:10:20.310
gemeentelijke verantwoordelijkheid en de praktijk van jeugdhulp.

164
00:10:20.750 --> 00:10:26.030
Verder is de hervormingsagenda Jeugd 2023 tot en met 2028 gebruikt.

165
00:10:26.370 --> 00:10:31.850
Deze bron is belangrijk omdat zij de actuele hervormingsrichting van de jeugdzorg beschrijft, waaronder kwaliteit,

166
00:10:32.330 --> 00:10:35.610
beschikbaarheid, betaalbaarheid en bestuurlijke verantwoordelijkheid.

167
00:10:35.610 --> 00:10:41.290
De tweede groep bronnen bestaat uit wetenschappelijke publicaties over sociale netwerken, relationele zorg,

168
00:10:41.730 --> 00:10:43.250
dwang - en gedeelde besluitvorming.

169
00:10:43.330 --> 00:10:48.810
Een systematische review over het gebruik van sociale
netwerkanalysen in zorg en ondersteuning laat zien waarom

170
00:10:48.810 --> 00:10:51.670
sociale relaties niet als bijzaak mogen worden behandeld.

171
00:10:52.510 --> 00:10:56.750
Sociale netwerken kunnen van betekenis zijn voor herstel, steun en gezondheid.

172
00:10:57.030 --> 00:11:02.910
Het artikel van Timmerman en Baert over relationele
zorgprofessionals is relevant omdat het helpt begrijpen dat zorg

173
00:11:02.910 --> 00:11:04.630
niet alleen een technische handeling is.

174
00:11:04.630 --> 00:11:06.230
Zorg is ook relationeel.

175
00:11:06.870 --> 00:11:10.930
Zij vraagt naar bijheid, aandacht, betrokkenheid en verantwoordelijkheid.

176
00:11:11.170 --> 00:11:14.490
Een publicatie van Rugg Casa over geestelijke gezondheid.

177
00:11:14.670 --> 00:11:19.430
Dwang - en familiebetrokkenheid is gebruikt omdat deze
bron laat zien hoe complex de verhouding kan zijn tussen

178
00:11:19.430 --> 00:11:22.990
professionele zorg, dwang, familie en informele zorg.

179
00:11:23.630 --> 00:11:28.770
Ook een artikel in Frontiers in Psychiatrie over gedeelde
besluitvorming na dwangervaringen is meegenomen.

180
00:11:29.050 --> 00:11:34.590
Deze bron onderbouwt het belang van inspraak,
evaluatie en herstel wanneer mensen dwang of druk in zorgcontexten

181
00:11:34.590 --> 00:11:40.030
hebben ervaren. Daarnaast is een artikel uit Pellos Medicine over sociale netwerkinterventies gebruikt.

182
00:11:40.590 --> 00:11:45.810
Deze bron is relevant omdat zij laat zien dat netwerken niet alleen sociaal prettig zijn, maar ook daadwerkelijk

183
00:11:45.810 --> 00:11:48.730
invloed kunnen hebben op gezondheidsgedrag en uitkomsten.

184
00:11:49.050 --> 00:11:54.350
De derde groep bronnen bestaat uit journalistieke en
praktijkgerichte bronnen over de Nederlandse zorgpraktijk.

185
00:11:54.790 --> 00:12:00.010
Een bericht van de NOS over samenwerking en minder
administratie in de jeugdzorg geeft context bij de bredere

186
00:12:00.010 --> 00:12:04.850
crisis in de sector, waaronder wachttijden,
kosten en de behoefte aan betere samenwerking.

187
00:12:05.570 --> 00:12:09.410
Binnenlands Bestuur is gebruikt voor reflectie op tien jaar Wmo 2015.

188
00:12:09.910 --> 00:12:15.810
Deze bron is relevant omdat zij laat zien hoe gemeenten terugkijken op decentralisatie,
maatschappelijke ondersteuning

189
00:12:15.810 --> 00:12:17.090
en de uitvoeringspraktijk.

190
00:12:17.410 --> 00:12:22.510
Skipr is meegenomen vanwege berichtgeving over
de commissie rond de Hervormingsagenda Jeugd.

191
00:12:22.990 --> 00:12:27.150
Deze bron geeft actuele zorgsectorcontext rond governance en monitoring.

192
00:12:27.150 --> 00:12:32.890
Een analyse van Wyzer over ontwikkelingen in
de Hervormingsagenda Jeugd in 2025 is relevant,

193
00:12:33.430 --> 00:12:37.990
omdat zij praktijkgericht duidt hoe de hervorming
doorwerkt voor gemeenten en uitvoerders.

194
00:12:38.610 --> 00:12:43.190
Tot slot is Ieder(in) gebruikt vanwege het perspectief van belangenbehartiging.

195
00:12:43.530 --> 00:12:48.770
Deze bron is belangrijk omdat hervormingen in de jeugdzorg
niet alleen bestuurlijk of financieel moeten worden

196
00:12:48.770 --> 00:12:51.370
beoordeeld, maar ook vanuit de gevolgen voor kinderen,

197
00:12:52.430 --> 00:12:53.690
gezinnen en kwetsbare mensen.

198
00:12:53.690 --> 00:12:58.830
Samen laten deze bronnen zien dat goede zorg
meer vraagt dan procedurele correctheid.

199
00:12:59.190 --> 00:13:04.990
Zorg moet juridisch kloppen, beleidsmatig verantwoord zijn,
wetenschappelijk onderbouwd worden en maatschappelijk

200
00:13:04.990 --> 00:13:09.150
toetsbaar blijven. Maar bovenal moet zorg mensen sterker maken in hun relaties,

201
00:13:10.050 --> 00:13:12.410
hun waardigheid en hun deelname aan de samenleving.