WEBVTT

1
00:00:00.000 --> 00:00:01.150
Van gebod naar samenleving,

2
00:00:01.950 --> 00:00:04.910
bouwen aan een nieuwe waardenorde door
Alexander Groenheide.

3
00:00:05.650 --> 00:00:08.690
Welkom op de website van Stichting De Kamer
van Sociale Waarden.

4
00:00:08.990 --> 00:00:13.890
Dit is de slotaflevering van de reeks De
tien geboden als fundament van een
waardengedreven samenleving.

5
00:00:14.250 --> 00:00:18.290
Sinds 4 mei zijn wij stap voor stap langs
oude morele taal gegaan.

6
00:00:18.350 --> 00:00:20.970
Niet om terug te keren naar een gesloten of
dwingend verleden,

7
00:00:21.650 --> 00:00:25.610
maar om te onderzoeken welke waarden een
moderne samenleving nodig heeft om
menselijk,

8
00:00:25.750 --> 00:00:27.410
rechtvaardig en betrouwbaar te blijven.

9
00:00:28.050 --> 00:00:29.450
Wij begonnen bij herdenken.

10
00:00:29.810 --> 00:00:31.870
Daarna spraken wij over vrijheid, richting,

11
00:00:32.270 --> 00:00:32.870
kritisch denken,

12
00:00:33.410 --> 00:00:33.990
integriteit,

13
00:00:34.570 --> 00:00:35.170
rust, zorg,

14
00:00:35.590 --> 00:00:37.290
bescherming van leven, vertrouwen,

15
00:00:37.570 --> 00:00:39.710
rechtvaardigheid, waarheid en
zelfbeheersing.

16
00:00:40.510 --> 00:00:41.730
Vandaag komt die lijn samen.

17
00:00:42.150 --> 00:00:44.690
De vraag is niet alleen welke waarden
belangrijk zijn.

18
00:00:45.250 --> 00:00:49.030
De vraag is hoe wij een samenleving bouwen
waarin waarden niet alleen genoemd worden,

19
00:00:49.590 --> 00:00:51.170
maar daadwerkelijk worden beschermd.

20
00:00:51.330 --> 00:00:53.550
Een samenleving heeft meer nodig dan regels,

21
00:00:54.350 --> 00:00:55.630
procedures en systemen.

22
00:00:55.630 --> 00:00:58.010
Zij heeft ook een moreel kompas nodig.

23
00:00:58.630 --> 00:01:00.330
Zonder dat kompas wordt waarheid een mening,

24
00:01:00.870 --> 00:01:01.970
vrijheid vrijblijvendheid,

25
00:01:02.530 --> 00:01:05.630
zorg een kostenpost en menselijke
waardigheid afhankelijk van positie,

26
00:01:05.850 --> 00:01:06.390
gezondheid,

27
00:01:06.910 --> 00:01:07.790
inkomen of macht.

28
00:01:08.510 --> 00:01:10.050
Een waardenorde brengt samenhang.

29
00:01:10.270 --> 00:01:11.870
Zij helpt ons zien wat wij beschermen,

30
00:01:12.430 --> 00:01:15.290
wat wij begrenzen en wie extra bescherming
nodig heeft.

31
00:01:15.650 --> 00:01:19.550
Voor kinderen betekent dit dat waarden
zichtbaar moeten zijn in het dagelijks
leven.

32
00:01:19.850 --> 00:01:21.970
Een kind merkt of volwassenen eerlijk zijn.

33
00:01:22.420 --> 00:01:26.470
Een kind merkt of regels worden uitgelegd of
alleen opgelegd.

34
00:01:26.750 --> 00:01:29.390
Een kind merkt of er werkelijk geluisterd
wordt.

35
00:01:29.850 --> 00:01:33.190
Daarom begint een waardengedreven
samenleving niet in beleidsnota's,

36
00:01:33.490 --> 00:01:34.190
maar in opvoeding,

37
00:01:34.850 --> 00:01:35.470
onderwijs,

38
00:01:35.970 --> 00:01:37.370
voorbeeldgedrag en veiligheid.

39
00:01:37.590 --> 00:01:42.030
Voor kwetsbare mensen is een waardenorde
vaak het verschil tussen bescherming en
uitsluiting.

40
00:01:42.350 --> 00:01:44.090
Wie afhankelijk is van zorg, inkomen,

41
00:01:44.550 --> 00:01:45.990
huisvesting, jeugdbescherming,

42
00:01:46.350 --> 00:01:50.730
schuldhulp of gemeentelijke ondersteuning
ervaart direct of systemen menselijk werken.

43
00:01:51.050 --> 00:01:51.930
Niet op papier,

44
00:01:52.430 --> 00:01:53.530
maar in contact.

45
00:01:53.890 --> 00:01:56.430
Daarom mogen mensen nooit worden gereduceerd
tot dossier,

46
00:01:56.730 --> 00:01:57.170
risico,

47
00:01:57.990 --> 00:01:58.610
indicatie,

48
00:01:59.070 --> 00:02:00.730
kostenpost of probleemcategorie.

49
00:02:01.030 --> 00:02:02.370
Zij blijven burgers met rechten,

50
00:02:02.930 --> 00:02:03.530
waardigheid,

51
00:02:04.090 --> 00:02:04.610
relaties,

52
00:02:05.150 --> 00:02:06.250
geschiedenis en toekomst.

53
00:02:06.610 --> 00:02:07.070
Voor gezinnen,

54
00:02:07.710 --> 00:02:11.630
scholen en gemeenschappen betekent een
waardenorde dat mensen leren omgaan met
verschil,

55
00:02:12.390 --> 00:02:12.750
fouten,

56
00:02:13.310 --> 00:02:14.250
conflict en herstel.

57
00:02:14.450 --> 00:02:16.190
Gemeenschap ontstaat niet vanzelf.

58
00:02:16.700 --> 00:02:17.830
Zij vraagt aandacht,

59
00:02:18.510 --> 00:02:18.770
tijd,

60
00:02:19.350 --> 00:02:21.250
vertrouwen en gedeelde verantwoordelijkheid.

61
00:02:21.650 --> 00:02:22.230
Voor bestuur,

62
00:02:22.850 --> 00:02:27.290
recht en maatschappelijke instituties
betekent dit dat waarden vertaald moeten
worden naar ontwerp,

63
00:02:27.410 --> 00:02:28.670
naar begrijpelijke procedures,

64
00:02:29.850 --> 00:02:30.970
naar toetsbare besluiten,

65
00:02:31.930 --> 00:02:34.450
naar eerlijke taal, naar toegankelijke
ondersteuning,

66
00:02:35.230 --> 00:02:36.150
naar participatie,

67
00:02:37.030 --> 00:02:38.150
naar herstelmogelijkheden,

68
00:02:38.530 --> 00:02:41.410
naar toezicht dat niet alleen controleert of
de regel is gevolgd,

69
00:02:41.830 --> 00:02:44.290
maar ook of de menselijke waardigheid is
beschermd.

70
00:02:44.290 --> 00:02:47.430
Dat is ook de ruimte waarin CIV-CARE
betekenis krijgt.

71
00:02:47.790 --> 00:02:50.970
CIV-CARE kan worden begrepen als een
praktische waardenruimte.

72
00:02:51.550 --> 00:02:53.910
Niet als extra systeem bovenop bestaande
systemen,

73
00:02:54.310 --> 00:02:55.830
maar als brug tussen formele zorg,

74
00:02:56.390 --> 00:02:57.170
informele steun,

75
00:02:57.590 --> 00:03:00.390
burgerkracht, rechtsbescherming en
gemeenschapsvorming.

76
00:03:01.190 --> 00:03:02.510
Het gaat om de vraag hoe mensen,

77
00:03:03.010 --> 00:03:03.350
gezinnen,

78
00:03:03.950 --> 00:03:04.530
vrijwilligers,

79
00:03:05.030 --> 00:03:09.410
professionals, bestuurders en
maatschappelijke organisaties elkaar opnieuw
kunnen vinden

80
00:03:09.410 --> 00:03:10.930
rond menselijke waardigheid.

81
00:03:10.930 --> 00:03:17.110
Deze reeks is verbonden met het manifest De
Geboden van de Waardesamenleving waarom
morele oriëntatie

82
00:03:17.110 --> 00:03:20.230
nodig is. Dat manifest vormt het morele
anker.

83
00:03:20.690 --> 00:03:23.310
Het stelt dat een samenleving richting nodig
heeft,

84
00:03:23.930 --> 00:03:25.250
niet om mensen te overheersen,

85
00:03:25.770 --> 00:03:27.750
maar om menselijke waardigheid te
beschermen.

86
00:03:27.830 --> 00:03:29.570
De reeks eindigt daarom niet met een punt,

87
00:03:30.410 --> 00:03:31.270
maar met een opdracht.

88
00:03:31.730 --> 00:03:33.830
Welke waarde beschermt u vandaag concreet?

89
00:03:34.490 --> 00:03:35.930
Waar noemt uw omgeving waarden wel,

90
00:03:36.490 --> 00:03:38.270
maar worden zij nog onvoldoende waargemaakt?

91
00:03:38.270 --> 00:03:39.230
Welke regel,

92
00:03:39.990 --> 00:03:42.790
gewoonte of procedure kan menselijker worden
ingericht?

93
00:03:43.150 --> 00:03:45.150
En waar kan een gemeenschap opnieuw leren
dragen,

94
00:03:45.590 --> 00:03:46.590
luisteren en herstellen?

95
00:03:46.990 --> 00:03:47.710
Lees het manifest.

96
00:03:48.770 --> 00:03:51.110
Deel dit slotartikel met iemand die zoekt
naar richting.

97
00:03:51.450 --> 00:03:53.150
Bespreek een reflectievraag met een kind,

98
00:03:53.730 --> 00:03:54.190
een gezin,

99
00:03:54.730 --> 00:03:55.150
een klas,

100
00:03:55.670 --> 00:03:56.030
een team,

101
00:03:56.670 --> 00:03:57.990
een bestuur of een gemeenschap.

102
00:03:58.150 --> 00:04:00.190
Kies vandaag een waarde die u niet alleen
noemt,

103
00:04:00.430 --> 00:04:01.470
maar concreet beschermt.

104
00:04:01.830 --> 00:04:05.530
En kijk terug op deze reeks als begin van
een waardengedreven praktijk.

105
00:04:06.030 --> 00:04:08.130
Nu volgen de bronnen en referenties.

106
00:04:08.950 --> 00:04:13.870
Als wetenschappelijke basis verwijzen wij
allereerst naar Robert Putnam en zijn werk
Bowling Alone,

107
00:04:14.050 --> 00:04:15.910
waarin hij laat zien hoe sociaal kapitaal,

108
00:04:16.190 --> 00:04:20.670
burgerlijke betrokkenheid en
gemeenschapsverbanden samenhangen met de
kwaliteit van democratie

109
00:04:20.670 --> 00:04:21.970
en publieke instituties.

110
00:04:22.410 --> 00:04:25.910
Daarnaast verwijzen wij naar Elinor Ostrom
en haar boek Governing the Commons.

111
00:04:26.230 --> 00:04:31.390
Ostrom laat zien dat gemeenschappen onder
bepaalde voorwaarden zelf duurzame vormen
van samenwerking

112
00:04:31.390 --> 00:04:36.110
en beheer kunnen ontwikkelen, zonder dat
alleen markt of staat de oplossing hoeft te
zijn.

113
00:04:36.490 --> 00:04:38.810
Ook het werk van Richard Wilkinson en Kate
Pickett,

114
00:04:39.390 --> 00:04:40.190
The Spirit Level,

115
00:04:40.790 --> 00:04:44.450
is relevant. Zij laten zien hoe ongelijkheid
samenhangt met vertrouwen,

116
00:04:44.710 --> 00:04:45.210
gezondheid,

117
00:04:45.650 --> 00:04:47.790
sociale problemen en maatschappelijke
samenhang.

118
00:04:48.030 --> 00:04:52.290
Verder is het werk rond Moral Foundations
Theory van Jonathan Haidt en Jesse Graham
behulpzaam

119
00:04:52.290 --> 00:04:55.190
om te begrijpen waarom morele taal mensen
kan verbinden,

120
00:04:55.490 --> 00:04:56.170
maar ook verdelen.

121
00:04:57.250 --> 00:05:01.370
Ten slotte verwijzen wij naar de Raad van
Europa en het reference framework of
competences

122
00:05:01.370 --> 00:05:02.570
voor democratic culture.

123
00:05:02.930 --> 00:05:05.670
Dit kader laat zien dat democratische
cultuur vraagt om waarden,

124
00:05:06.170 --> 00:05:06.510
houdingen,

125
00:05:07.070 --> 00:05:09.610
vaardigheden en kennis die geleerd en
geoefend moeten worden.

126
00:05:09.830 --> 00:05:14.370
Als journalistieke en actuele bronnen
verwijzen wij naar berichtgeving van NOS en
CBS over

127
00:05:14.370 --> 00:05:17.710
het dalende vertrouwen in politici en Tweede
Kamer in 2025.

128
00:05:18.450 --> 00:05:20.670
Die ontwikkeling maakt zichtbaar waarom
betrouwbaarheid,

129
00:05:21.410 --> 00:05:24.250
verantwoording en morele oriëntatie
bestuurlijk urgent zijn.

130
00:05:24.570 --> 00:05:28.550
Ook verwijzen wij naar analyses van het
Sociaal en Cultureel Planbureau over
vertrouwen

131
00:05:28.550 --> 00:05:30.410
in de politiek en sociale cohesie.

132
00:05:30.410 --> 00:05:34.030
Het SCP benadrukt dat het niet alleen gaat
om vertrouwen van burgers,

133
00:05:34.630 --> 00:05:36.570
maar ook om betrouwbaarheid van bestuur.

134
00:05:36.930 --> 00:05:39.170
Verder zijn publicaties over sociale
cohesie,

135
00:05:39.710 --> 00:05:41.630
veerkracht en maatschappelijke spanningen
relevant,

136
00:05:41.930 --> 00:05:45.410
omdat zij laten zien dat gemeenschappen
sterker worden wanneer onderlinge steun,

137
00:05:46.130 --> 00:05:48.350
participatie en vertrouwen worden beschermd.

138
00:05:48.370 --> 00:05:52.690
Als juridische en institutionele bronnen
verwijzen wij naar de Europese Commissie
over

139
00:05:52.690 --> 00:05:55.650
de rechtsstaat als fundamentele waarde van
de Europese Unie.

140
00:05:55.990 --> 00:05:57.770
De rechtsstaat beschermt democratie,

141
00:05:58.510 --> 00:05:59.490
rechten en vrijheden.

142
00:05:59.490 --> 00:06:03.610
Wij verwijzen ook naar de Verenigde Naties
en Duurzame Ontwikkelingsdoel 16.

143
00:06:04.410 --> 00:06:04.850
Vrede,

144
00:06:05.270 --> 00:06:07.050
rechtvaardigheid en sterke instituties.

145
00:06:07.510 --> 00:06:09.930
Dat doel verbindt duurzame ontwikkeling met
toegang tot recht,

146
00:06:10.630 --> 00:06:13.210
inclusieve instellingen en vreedzame
samenlevingen.

147
00:06:13.410 --> 00:06:17.150
Daarnaast verwijzen wij naar het werk van de
Raad van Europa rond democratische cultuur,

148
00:06:17.750 --> 00:06:19.150
mensenrechten en rechtsstaat.

149
00:06:19.370 --> 00:06:22.810
Deze bronnen laten samen zien dat waarden
geen decoratie zijn.

150
00:06:23.270 --> 00:06:24.710
Zij zijn voorwaarden voor vertrouwen,

151
00:06:25.290 --> 00:06:25.570
recht,

152
00:06:25.970 --> 00:06:26.270
zorg,

153
00:06:26.770 --> 00:06:27.330
onderwijs,

154
00:06:28.090 --> 00:06:29.870
gemeenschapsvorming en menselijke
waardigheid.

155
00:06:30.230 --> 00:06:32.290
Daarmee sluit deze reeks af met een
eenvoudige,

156
00:06:33.150 --> 00:06:34.430
maar veleisende opdracht.

157
00:06:34.670 --> 00:06:37.650
Een waardengedreven samenleving ontstaat
niet vanzelf.

158
00:06:38.130 --> 00:06:39.930
Zij wordt gebouwd waar mensen waarheid
spreken,

159
00:06:40.590 --> 00:06:41.210
zorg dragen,

160
00:06:41.790 --> 00:06:42.330
grenzen stellen,

161
00:06:42.890 --> 00:06:46.730
recht doen, rust beschermen en menselijke
waardigheid niet onderhandelbaar maken.