De kracht van woorden, waarheid als fundament van vertrouwen.
Vandaag, op 8 mei, staan we stil bij het gebod, misbruik de naam niet.
Dat klinkt misschien als oude religieuze taal, maar in een waardengedreven samenleving gaat dit gebod over iets
dat iedere burger begrijpt.
Gebruik woorden niet om waarheid te verdraaien, vertrouwen te misbruiken of macht te verhullen.
Woorden zijn nooit neutraal.
Zij kunnen verbinden of verdelen.
Zij kunnen waarheid dragen of werkelijkheid vervormen.
Zij kunnen een kind veiligheid geven, een gezin vertrouwen schenken, een gemeenschap versterken en een bestuur
geloofwaardig maken.
Maar woorden kunnen ook worden gebruikt om te manipuleren, te framen, te vernederen, te misleiden of
verantwoordelijkheid te ontwijken.
Daarom raakt dit gebod aan veel meer dan religieuze taal alleen.
Wie spreekt namens vrijheid, moet vrijheid beschermen.
Wie spreekt namens kinderen, moet kinderen werkelijk dienen.
Wie spreekt namens rechtvaardigheid, moet rechtvaardig handelen.
Wie spreekt namens gemeenschap, mag mensen niet tegen elkaar opzetten.
Zo wordt dit gebod een oproep tot integriteit in taal.
Vertrouwen ontstaat niet vanzelf.
Het groeit waar woorden en daden elkaar dragen.
Een kind vertrouwt een ouder wanneer beloftes betekenis hebben.
Een burger vertrouwt een overheid wanneer informatie helder, volledig en toetsbaar is.
Een gemeenschap vertrouwt elkaar wanneer mensen niet voortdurend hoeven te raden wat waar is, wat bedoeld wordt
en wie welk belang dient.
Wanneer woorden losraken van waarheid, ontstaat wantrouwen.
Eerst klein, daarna structureel.
Mensen gaan twijfelen aan nieuws, bestuur, wetenschap, rechtspraak, onderwijs, media en zelfs aan elkaar.
Daarom is desinformatie geen klein probleem.
Het is een aanval op de gedeelde werkelijkheid die nodig is voor democratie.
Ook framing vraagt aandacht.
Framing is niet altijd een leugen.
Soms is framing het kiezen van woorden waardoor een bepaalde werkelijkheid vanzelfsprekend lijkt.
Een bezuiniging kan hervorming heten.
Controle kan veiligheid heten.
Uitsluiting kan beleid heten.
Afhankelijkheid kan solidariteit heten.
Onmacht kan complexiteit heten.
Daarom moeten wij niet alleen vragen.
Is iets feitelijk onjuist?
Wij moeten ook vragen.
Welke werkelijkheid wordt door deze woorden gemaakt?
Voor kinderen is dit van groot belang.
Kinderen leren waarheid niet alleen uit boeken.
Zij leren waarheid uit de manier waarop volwassenen spreken.
Als volwassenen beloftes breken, feiten verdraaien, elkaar publiek vernederen of halve waarheden gebruiken om gelijk te
krijgen, leren kinderen dat taal vooral een wapen is.
Als volwassenen eerlijk corrigeren, zorgvuldig formuleren en verantwoordelijkheid nemen, leren kinderen dat woorden een
vorm van zorg kunnen zijn.
Voor kwetsbare mensen is taal eveneens beslissend.
Mensen in armoede kunnen worden weggezet als profiteurs.
Mensen met psychische problemen als last.
Vluchtelingen als stromen.
Ouderen als zorgdruk.
Kinderen als dossiers.
Burgers als casussen.
Zulke woorden lijken administratief, maar zij veranderen de manier waarop wij naar mensen kijken.
Wie een mens reduceert tot categorie, maakt het gemakkelijker om diens waardigheid te vergeten.
Daarom vraagt integriteit in taal dat bestuur, zorg, onderwijs en media mensen niet ontmenselijken.
In gezinnen begint vertrouwen bij eenvoudige woorden.
Ik kom terug.
Ik luister.
Ik meen het.
Het spijt me.
In scholen begint vertrouwen bij een veilige leeromgeving waarin kinderen fouten mogen maken zonder vernedering.
In gemeenschappen begint vertrouwen bij ontmoeting.
Niet bij snelle oordelen.
Niet bij geruchten.
Niet bij groepsdenken.
Voor bestuur en recht geldt een hogere norm.
Een overheid moet niet alleen rechtmatig handelen, maar ook begrijpelijk communiceren.
Een rechterlijke uitspraak moet gezag dragen door zorgvuldigheid.
Een gemeente moet burgers niet verliezen in jargon.
Een instelling moet fouten niet verbergen achter proceswoorden.
Democratie vraagt taal die burgers kunnen volgen.
Wanneer beleid onbegrijpelijk wordt, verdwijnt controle.
Wanneer communicatie strategisch wordt in plaats van eerlijk, verdwijnt vertrouwen.
Wanneer instituties alleen nog reputatie beschermen, verliezen zij hun morele gezag.
Het manifest De Geboden van de Waardesamenleving: waarom morele oriëntatie nodig is, vormt ook vandaag het anker.
Een samenleving kan wetten hebben, maar toch liegen.
Zij kan instituties hebben, maar toch vertrouwen verliezen.
Zij kan beleid maken, maar toch mensen onzichtbaar maken.
Daarom is integriteit geen bijzaak.
Integriteit is publieke infrastructuur.
Gisteren stonden we stil bij macht, geld en ideologie als moderne afgoden.
Morgen gaan we verder met rust als recht en met de vraag waarom een samenleving pauze nodig
heeft.
Voor vandaag blijft de opdracht eenvoudig en moeilijk tegelijk.
Spreek waarachtig.
Luister zorgvuldig.
Deel niet achteloos.
Bescherm kinderen tegen cynisme.
Bescherm kwetsbare mensen tegen ontmenselijkende taal.
En vraag van bestuurders, media en instituties dat hun woorden toetsbaar, begrijpelijk en eerlijk zijn.
Lees het manifest.
Deel dit artikel met iemand die zoekt naar richting.
Bespreek één reflectievraag met een kind, een gezin, een klas, een team, een bestuur of een gemeenschap.
Kies vandaag één waarde die je niet alleen noemt, maar concreet beschermt.
Kom morgen terug voor het volgende blogbericht.
Rust als recht, waarom een samenleving pauze nodig heeft.