WEBVTT 1 00:00:00.190 --> 00:00:07.370 De gevaren van afgoderij, macht, geld en ideologie door Alexander Groenheide, voorzitter van de stichting, de Kamer 2 00:00:07.370 --> 00:00:08.290 van Sociale Waarden. 3 00:00:08.550 --> 00:00:15.290 Vandaag op 7 mei gaat de reeks verder met de aflevering De gevaren van afgoderij, macht, geld 4 00:00:15.290 --> 00:00:16.010 en ideologie. 5 00:00:16.190 --> 00:00:19.230 Gisteren stonden we stil bij morele oriëntatie. 6 00:00:19.690 --> 00:00:23.930 De vraag was, welke richting heeft vrijheid nodig om niet stuurloos te worden? 7 00:00:24.270 --> 00:00:27.630 Vandaag kijken we naar wat er gebeurt wanneer die richting verdwijnt. 8 00:00:27.630 --> 00:00:31.990 Want waar morele oriëntatie verdwijnt, nemen afgroden haar plaats in. 9 00:00:32.270 --> 00:00:35.310 Afgoderij klinkt misschien als een oud-religieus woord. 10 00:00:35.690 --> 00:00:40.310 Het roept beelden op van gouden beelden, offers en rituelen uit een ver verleden. 11 00:00:40.530 --> 00:00:43.770 Maar in een moderne samenleving verschijnt afgoderij vaak subtieler. 12 00:00:44.010 --> 00:00:50.390 Niet altijd als een beeld op een altaar, maar als een systeem, ideaal, technologie, ideologie of macht 13 00:00:50.390 --> 00:00:51.810 die belangrijker wordt dan de mens. 14 00:00:52.210 --> 00:00:56.390 Afgoderij ontstaat wanneer iets dat middel hoort te zijn, tot hoogste doel wordt verheven. 15 00:00:56.390 --> 00:00:57.370 Geld is nodig. 16 00:00:57.990 --> 00:01:02.090 Maar geld wordt gevaarlijk wanneer het bepaalt welke mensen waardevol genoeg zijn. 17 00:01:02.570 --> 00:01:03.890 Macht is nodig om te besturen. 18 00:01:04.670 --> 00:01:07.870 Maar macht wordt gevaarlijk wanneer zij zichzelf beschermt in plaats van de mens. 19 00:01:08.170 --> 00:01:09.190 Technologie kan helpen. 20 00:01:09.930 --> 00:01:12.930 Maar technologie wordt gevaarlijk wanneer mensen zich eraan onderwerpen. 21 00:01:13.190 --> 00:01:14.490 Ideologie kan richting geven. 22 00:01:15.230 --> 00:01:19.830 Maar ideologie wordt gevaarlijk wanneer zij geen werkelijkheid, nuance of kwetsbaarheid meer verdraagt. 23 00:01:20.070 --> 00:01:24.290 Het gebod geen afgoden is daarom niet alleen een religieuze waarschuwing. 24 00:01:24.330 --> 00:01:25.750 Het is ook een maatschappelijke opdracht. 25 00:01:26.250 --> 00:01:31.790 Laat niets de plaats innemen van menselijke waardigheid, waarheid, zorg, rechtvaardigheid en verantwoordelijkheid. 26 00:01:32.650 --> 00:01:35.350 Moderne afgoderij begint niet altijd met slechte bedoelingen. 27 00:01:35.630 --> 00:01:38.550 Vaak begint zij met iets goeds dat te groot wordt gemaakt. 28 00:01:38.970 --> 00:01:40.990 Een samenleving heeft economie nodig. 29 00:01:41.630 --> 00:01:44.410 Maar economie mag niet de maat van alle dingen worden. 30 00:01:44.790 --> 00:01:46.590 Een samenleving heeft bestuur nodig. 31 00:01:47.170 --> 00:01:50.350 Maar bestuur mag niet veranderen in zelfbescherming van macht. 32 00:01:50.910 --> 00:01:53.290 Een samenleving heeft technologie nodig. 33 00:01:53.290 --> 00:01:56.970 Maar technologie mag niet bepalen wat menselijkheid waard is. 34 00:01:57.370 --> 00:02:00.290 Een samenleving heeft politieke overtuigingen nodig. 35 00:02:00.830 --> 00:02:04.650 Maar ideologie mag nooit belangrijker worden dan de mens die voor ons staat. 36 00:02:05.170 --> 00:02:08.949 Afgoderij ontstaat wanneer wij vergeten dat middelen dienstbaar moeten blijven. 37 00:02:09.289 --> 00:02:12.370 De vraag is daarom niet alleen waarin geloven mensen. 38 00:02:12.730 --> 00:02:18.510 De diepere vraag is, wat bepaalt uiteindelijk onze keuzes wanneer waarheid, waardigheid en verantwoordelijkheid onder 39 00:02:18.510 --> 00:02:18.970 druk staan? 40 00:02:19.390 --> 00:02:20.590 Geld is een krachtig middel. 41 00:02:21.210 --> 00:02:25.970 Het maakt ruil, planning, bezit, arbeid en verantwoordelijkheid mogelijk. 42 00:02:26.270 --> 00:02:29.350 Zonder geld kan een moderne samenleving nauwelijks functioneren. 43 00:02:30.110 --> 00:02:34.830 Maar geld wordt een afgrot wanneer het niet langer dient om leven mogelijk te maken, maar bepaalt 44 00:02:34.830 --> 00:02:36.670 welk leven waardevol genoeg wordt gevonden. 45 00:02:36.990 --> 00:02:38.370 Dan wordt zorg een kostenpost. 46 00:02:39.230 --> 00:02:41.150 Onderwijs een investering in rendement. 47 00:02:41.510 --> 00:02:42.850 Huisvesting een verdienmodel. 48 00:02:43.550 --> 00:02:45.230 Armoede een persoonlijk falen. 49 00:02:45.810 --> 00:02:47.810 Kwetsbaarheid een financieel risico. 50 00:02:47.810 --> 00:02:52.770 In zo'n samenleving wordt de vraag niet meer, wat heeft een mens nodig om waardig te 51 00:02:52.770 --> 00:02:53.050 leven? 52 00:02:53.370 --> 00:02:55.790 De vraag wordt, wat levert iemand op? 53 00:02:56.090 --> 00:02:57.770 Dat is een gevaarlijke verschuiving. 54 00:02:58.430 --> 00:03:00.750 Een waardesamenleving wijst geld niet af. 55 00:03:01.430 --> 00:03:03.510 Zij zet geld terug op zijn plaats. 56 00:03:03.990 --> 00:03:06.230 Geld moet dienen, niet heersen. 57 00:03:06.310 --> 00:03:08.690 Ook macht is niet per definitie verkeerd. 58 00:03:09.230 --> 00:03:14.330 Zonder macht kan geen bestuur bestaan, geen wet worden uitgevoerd en geen bescherming worden georganiseerd. 59 00:03:14.330 --> 00:03:19.250 Maar macht wordt een afgrot wanneer zij niet meer vraagt wie beschermd moet worden, maar vooral hoe 60 00:03:19.250 --> 00:03:20.610 zij zichzelf kan handhaven. 61 00:03:20.830 --> 00:03:26.610 Dat gebeurt wanneer instituties vooral bezig zijn met reputatie, controle en juridische verdediging. 62 00:03:26.890 --> 00:03:28.490 Wanneer fouten niet worden erkend. 63 00:03:29.270 --> 00:03:31.030 Wanneer burgers dossiers worden. 64 00:03:31.470 --> 00:03:35.010 Wanneer beleid belangrijker wordt dan de mens die door dat beleid geraakt wordt. 65 00:03:35.410 --> 00:03:38.870 Macht als afgrot zegt, het systeem moet overeind blijven. 66 00:03:39.170 --> 00:03:41.750 Waarden zeggen, de mens moet gezien worden. 67 00:03:41.750 --> 00:03:48.150 Daarom moet elke vorm van macht begrensd worden door waarheid, rechtszekerheid, transparantie, verantwoordelijkheid en 68 00:03:48.150 --> 00:03:48.870 herstelvermogen. 69 00:03:49.190 --> 00:03:53.690 Niet omdat macht slecht is, maar omdat onbeperkte macht zichzelf bijna altijd gaat beschermen. 70 00:03:53.910 --> 00:03:56.030 Ook ideologie kan een afgrot worden. 71 00:03:56.470 --> 00:03:59.110 Ideologie kan helpen om de wereld te begrijpen. 72 00:03:59.910 --> 00:04:04.490 Zij kan taal geven aan onrecht, hoop, verandering en gemeenschappelijke doelen. 73 00:04:04.730 --> 00:04:08.310 Maar ideologie wordt een afgrot wanneer zij geen werkelijkheid meer verdraagt. 74 00:04:08.650 --> 00:04:10.590 Dan worden mensen ingedeeld in kampen. 75 00:04:11.050 --> 00:04:13.150 Dan wordt kritiek gezien als verraad. 76 00:04:13.730 --> 00:04:16.450 Dan worden feiten ondergeschikt gemaakt aan het verhaal. 77 00:04:17.029 --> 00:04:19.170 Dan wordt menselijke waardigheid selectief toegepast. 78 00:04:19.890 --> 00:04:21.670 Wel voor de eigen groep, niet voor de ander. 79 00:04:21.870 --> 00:04:27.190 Een waardesamenleving heeft overtuigingen nodig, maar zij moet blijven waken voor ideologische geslotenheid. 80 00:04:27.570 --> 00:04:32.610 Geen enkele ideologie mag het recht krijgen om de menselijkheid van de ander kleiner te maken. 81 00:04:32.970 --> 00:04:34.790 Technologie lijkt vaak neutraal. 82 00:04:35.230 --> 00:04:39.390 Een apparaat, een platform, een algoritme, een systeem. 83 00:04:39.390 --> 00:04:41.530 Maar technologie is nooit alleen techniek. 84 00:04:42.490 --> 00:04:49.570 Zij ordent gedrag, verdeelt aandacht, verzamelt data, maakt keuzes makkelijker of moeilijker en kan macht concentreren. 85 00:04:49.770 --> 00:04:54.430 Technologie wordt een afgrot wanneer zij niet langer door mensen wordt begrensd, maar mensen zelf begint te 86 00:04:54.430 --> 00:04:56.730 vormen, meten, voorspellen en sturen. 87 00:04:57.010 --> 00:04:59.910 Daarom is technologie geen puur praktisch onderwerp. 88 00:05:00.330 --> 00:05:02.070 Het is ook een moreel onderwerp. 89 00:05:02.590 --> 00:05:04.710 De vraag is niet alleen, werkt het? 90 00:05:05.010 --> 00:05:10.290 De vraag is ook, wie wordt er door gezien, gestuurd, uitgesloten of afhankelijk gemaakt? 91 00:05:10.630 --> 00:05:12.350 Ook succes kan een afgrot worden. 92 00:05:13.010 --> 00:05:15.390 Een trofee is op zichzelf niet verkeerd. 93 00:05:15.910 --> 00:05:16.910 Er mag waardering zijn. 94 00:05:17.830 --> 00:05:18.730 Er mag erkenning zijn. 95 00:05:19.090 --> 00:05:21.070 Mensen mogen doelen bereiken en vieren. 96 00:05:21.650 --> 00:05:27.610 Maar succes wordt gevaarlijk wanneer mensen zichzelf alleen nog waardevol vinden zolang zij winnen, presteren of gezien 97 00:05:27.610 --> 00:05:27.910 worden. 98 00:05:28.190 --> 00:05:30.490 Dan raakt falend beladen met schaamte. 99 00:05:30.810 --> 00:05:33.290 Kinderen leren dat zij hun waarde moeten bewijzen. 100 00:05:33.950 --> 00:05:36.190 Volwassenen raken uitgeput door prestatiedruk. 101 00:05:37.170 --> 00:05:43.410 Gemeenschappen gaan mensen beoordelen op zichtbare resultaten in plaats van op karakter, zorg en trouw. 102 00:05:43.510 --> 00:05:47.170 Succes wordt een afgrot wanneer waardigheid afhankelijk wordt gemaakt van prestatie. 103 00:05:47.710 --> 00:05:49.550 Een waardesamenleving zegt iets anders. 104 00:05:50.590 --> 00:05:52.430 Een mens heeft waarde voordat hij presteert. 105 00:05:52.750 --> 00:05:54.870 Voor kinderen is dit van grote betekenis. 106 00:05:55.830 --> 00:05:58.850 Kinderen groeien op in een wereld vol moderne afgroden. 107 00:05:59.370 --> 00:06:07.030 Schermen, likes, geld, uiterlijk, status, snelheid, populariteit en competitie vragen voortdurend om aandacht. 108 00:06:07.550 --> 00:06:12.030 Niet alles daarvan is slecht, maar niet alles wat aantrekkelijk is geeft richting. 109 00:06:12.330 --> 00:06:13.910 Kinderen moeten leren onderscheiden. 110 00:06:14.750 --> 00:06:16.450 Niet alles wat glanst is goed. 111 00:06:17.270 --> 00:06:19.410 Niet alles wat populair is, is waar. 112 00:06:19.650 --> 00:06:22.670 Niet alles wat aandacht krijgt, verdient navolging. 113 00:06:23.010 --> 00:06:25.850 Niet alles wat winst oplevert, is rechtvaardig. 114 00:06:26.170 --> 00:06:31.910 Daarom hebben kinderen volwassenen nodig die laten zien dat waarde niet afhangt van bezit, uiterlijk, prestaties of 115 00:06:31.910 --> 00:06:32.910 online zichtbaarheid. 116 00:06:32.910 --> 00:06:34.130 Een kind moet kunnen leren. 117 00:06:35.170 --> 00:06:36.450 Ik ben meer dan mijn cijfers. 118 00:06:36.830 --> 00:06:38.090 Ik ben meer dan mijn uiterlijk. 119 00:06:39.070 --> 00:06:40.210 Ik ben meer dan mijn bezit. 120 00:06:40.570 --> 00:06:42.250 Ik ben meer dan mijn populariteit. 121 00:06:43.130 --> 00:06:45.550 Ik ben meer dan wat een scherm van mij maakt. 122 00:06:46.050 --> 00:06:48.370 Dat vraagt geen angst voor de moderne wereld. 123 00:06:48.970 --> 00:06:52.930 Het vraagt ook voeding in kritisch denken, waardigheid en zelfbeheersing. 124 00:06:53.250 --> 00:06:55.350 Voor kwetsbare mensen is dit nog directer. 125 00:06:56.150 --> 00:07:00.690 Wanneer afgroden gaan regeren, worden kwetsbare mensen vaak als eerste geraakt. 126 00:07:00.690 --> 00:07:05.250 Als geld de hoogste waarde wordt, worden kwetsbare mensen kostenposten. 127 00:07:05.610 --> 00:07:09.470 Als macht de hoogste waarde wordt, worden kwetsbare mensen dossiers. 128 00:07:10.110 --> 00:07:15.230 Als ideologie de hoogste waarde wordt, worden kwetsbare mensen symbolen of problemen. 129 00:07:15.490 --> 00:07:20.490 Als technologie de hoogste waarde wordt, verdwijnen kwetsbare mensen in systemen die hen niet begrijpen. 130 00:07:20.830 --> 00:07:22.810 Daarom is de kwetsbare mens de toetssteen. 131 00:07:23.730 --> 00:07:28.310 Wie wil weten welke afgrod werkelijk regeert, moet kijken naar wie het eerst wordt opgeofferd. 132 00:07:28.310 --> 00:07:30.970 Ook bestuur heeft hierin een zware opdracht. 133 00:07:31.410 --> 00:07:34.910 Bestuur zonder morele oriëntatie wordt gemakkelijk dienstbaar aan afgroden. 134 00:07:35.270 --> 00:07:37.690 Dan wordt efficiëntie belangrijker dan zorg. 135 00:07:38.050 --> 00:07:40.250 Reputatie belangrijker dan waarheid. 136 00:07:40.630 --> 00:07:42.610 Controle belangrijker dan vertrouwen. 137 00:07:43.450 --> 00:07:46.110 Proceduren belangrijker dan menselijke waardigheid. 138 00:07:46.730 --> 00:07:48.630 Daarom moet bestuur telkens opnieuw vragen. 139 00:07:49.610 --> 00:07:50.530 Dient macht nog de mens? 140 00:07:50.830 --> 00:07:52.370 Dient geld nog rechtvaardigheid? 141 00:07:52.870 --> 00:07:55.150 Dient technologie nog menselijke waardigheid? 142 00:07:55.530 --> 00:07:56.850 Dient beleid nog bescherming? 143 00:07:57.370 --> 00:07:59.090 Dient ideologie nog waarheid? 144 00:07:59.590 --> 00:08:01.810 Het manifest de geboden van de waardesamenleving? 145 00:08:02.590 --> 00:08:07.670 Waarom morele oriëntatie nodig is, is in deze reeks geen bijlage, maar een kompas. 146 00:08:07.930 --> 00:08:10.870 Het manifest helpt om moderne afgroden te herkennen. 147 00:08:11.650 --> 00:08:17.410 Niet om economie, technologie, politiek of succes af te wijzen, maar om ze opnieuw ondergeschikt te maken 148 00:08:17.410 --> 00:08:18.650 aan wat zij behoren te dienen. 149 00:08:19.370 --> 00:08:23.510 Menselijke waardigheid, waarheid, zorg, rechtvaardigheid en verantwoordelijkheid. 150 00:08:23.510 --> 00:08:26.770 Een waardesamenleving zegt niet dat middelen onbelangrijk zijn. 151 00:08:27.130 --> 00:08:30.130 Zij zegt dat middelen nooit de plaats van waarde mogen innemen. 152 00:08:30.790 --> 00:08:31.950 Vraag jezelf vandaag af. 153 00:08:32.870 --> 00:08:35.690 Welke moderne afgrot heeft in mijn leven de meeste invloed? 154 00:08:35.909 --> 00:08:40.750 Waar laat ik geld, status, technologie of mening zwaarder wegen dan waardigheid? 155 00:08:41.150 --> 00:08:44.190 Welke macht in onze samenleving wordt te weinig begrensd? 156 00:08:44.710 --> 00:08:48.010 Wie wordt kwetsbaar wanneer efficiëntie of winst het hoogste doel wordt? 157 00:08:48.370 --> 00:08:52.770 Welke waarde moet vandaag boven macht, geld of ideologie worden geplaatst? 158 00:08:52.770 --> 00:08:53.890 Lees het manifest. 159 00:08:54.930 --> 00:08:57.050 Deel dit artikel met iemand die zoekt naar richting. 160 00:08:57.410 --> 00:09:03.290 Bespreek een reflectievraag met een kind, een gezin, een klas, een bestuur of een gemeenschap. 161 00:09:03.490 --> 00:09:06.950 Kies vandaag een waarde die je niet alleen noemt, maar concreet beschermt. 162 00:09:07.090 --> 00:09:09.350 En kom morgen terug voor het blokbericht van 8 mei. 163 00:09:09.710 --> 00:09:12.810 De kracht van woorden, waarheid als fundament van vertrouwen. 164 00:09:12.890 --> 00:09:14.710 Want afgeroden blijven zelden stil. 165 00:09:15.510 --> 00:09:20.230 Zij gebruiken taal, framing en herhaling om zichzelf vanzelfsprekend te maken. 166 00:09:20.230 --> 00:09:23.350 Daarom hebben wij waarheid nodig als fundament van vertrouwen. 167 00:09:23.690 --> 00:09:28.190 Bronnen en referenties in dit bronnenblok nodigen wij je uit om de bronnen achter dit artikel zelf 168 00:09:28.190 --> 00:09:28.790 te benaderen. 169 00:09:29.150 --> 00:09:33.810 Niet omdat bronnen de morele boodschap vervangen, maar omdat zij helpen om uitspraken uit de tekst te 170 00:09:33.810 --> 00:09:36.570 verdiepen, te toetsen en maatschappelijk te plaatsen. 171 00:09:36.810 --> 00:09:42.310 De eerste wetenschappelijke bron is het onderzoek van Tim Kessen en Richard Rajen over intrinsieke en extrinsieke 172 00:09:42.310 --> 00:09:42.550 doelen. 173 00:09:42.830 --> 00:09:47.610 In het artikel wordt gezegd dat geld een afgod wordt wanneer financieel succes de maat van menselijke 174 00:09:47.610 --> 00:09:48.190 waarde wordt. 175 00:09:48.190 --> 00:09:53.570 Deze studie is relevant omdat zij laat zien dat een sterke gerichtheid op financieel succes uiterlijk en 176 00:09:53.570 --> 00:09:59.770 sociale erkenning samenhangt met minder welzijn dan doelen zoals verbondenheid, zelfacceptatie en gemeenschapsgevoel. 177 00:09:59.850 --> 00:10:05.990 Raadpleeg deze bron als je de psychologische kant van geld, status en welzijn beter wilt begrijpen. 178 00:10:06.170 --> 00:10:08.870 De tweed bron is Shoshana Zuboff over surveillance capitalism. 179 00:10:09.310 --> 00:10:14.130 In het artikel wordt gesteld dat technologie niet alleen een hulpmiddel is, maar ook mensen kan meten, 180 00:10:14.390 --> 00:10:15.250 voorspellen en sturen. 181 00:10:15.250 --> 00:10:21.350 Zuboff is relevant omdat zij uitlegt hoe menselijke ervaring in digitale systemen kan worden omgezet in gedragsdata 182 00:10:21.350 --> 00:10:22.670 en voorspellende markten. 183 00:10:22.710 --> 00:10:28.650 Benader deze bron om beter te begrijpen waarom digitale macht ook een moreel en democratisch vraagstuk is. 184 00:10:29.010 --> 00:10:32.690 De derde bron is Lengde Winner met de klassieke tekst Do Artifacts Have Politics? 185 00:10:33.070 --> 00:10:36.390 In het artikel staat dat technologie nooit alleen techniek is. 186 00:10:36.530 --> 00:10:41.850 Winner is relevant omdat hij laat zien dat technische systemen vormen van macht en gezag kunnen belichamen. 187 00:10:41.850 --> 00:10:48.630 Deze bron helpt om kritischer te kijken naar algoritmen, platforms, infrastructuur en digitale systemen. 188 00:10:48.890 --> 00:10:53.110 De vierde bron is Henry Tuivel over sociale identiteit en intergroepsgedrag. 189 00:10:53.390 --> 00:10:57.050 In het artikel wordt gewaarschuwd voor ideologie die mensen indeelt in kampen. 190 00:10:57.310 --> 00:11:02.010 Tuivel is relevant omdat zijn werk helpt begrijpen hoe groepsidentiteit kan leiden tot wij zij denken. 191 00:11:02.530 --> 00:11:05.690 In het artikel wordt technologie als moderne afgrot besproken. 192 00:11:06.510 --> 00:11:12.250 Deze journalistieke bron vertaalt academisch werk naar een breed maatschappelijk debat over digitale macht, autonomie 193 00:11:12.250 --> 00:11:13.070 en democratie. 194 00:11:13.310 --> 00:11:17.590 Raadpleeg deze bron als je toegankelijk wilt begrijpen waarom technologie niet neutraal is. 195 00:11:17.930 --> 00:11:22.690 De achtste bron is NRC met Robert Dijkgraaf over het algoritme als ideologie. 196 00:11:22.990 --> 00:11:27.230 In het artikel wordt gewaarschuwd dat technologie en ideologie elkaar kunnen versterken. 197 00:11:27.510 --> 00:11:32.430 Deze bron is relevant omdat zij in Nederlandse taal de vraag stelt welke samenleving wij eigenlijk willen 198 00:11:32.430 --> 00:11:35.510 wanneer algoritmen bepalen wat wij zien, kopen of denken. 199 00:11:36.170 --> 00:11:41.130 De negende bron is NPR over jongeren, sociale media en mentale gezondheid. 200 00:11:41.370 --> 00:11:45.610 In het artikel wordt gesproken over kinderen die moeten leren dat hun waarde niet afhangt van schermen, 201 00:11:46.170 --> 00:11:47.370 likes of populariteit. 202 00:11:47.670 --> 00:11:52.290 Deze bron is relevant omdat zij de discussie rond sociaal media en jongeren genuanceerd benadert. 203 00:11:53.270 --> 00:11:55.470 Niet simplistisch, maar wel serieus. 204 00:11:55.630 --> 00:11:58.710 De tiende bron is BBC over jongeren en dumpphones. 205 00:11:59.270 --> 00:12:02.790 In het artikel wordt digitale afhankelijkheid genoemd als moderne uitdaging. 206 00:12:02.790 --> 00:12:08.690 Deze bron laat zien dat sommige jongeren en volwassenen bewust kiezen voor eenvoudigere telefoons om aandacht en 207 00:12:08.690 --> 00:12:10.030 autonomie terug te winnen. 208 00:12:10.170 --> 00:12:14.870 Benader deze bron als je praktische voorbeelden zoekt bij het thema technologie en zelfbeheersing. 209 00:12:15.090 --> 00:12:18.830 De elfde bron is de universele verklaring van de rechten van de mens. 210 00:12:19.430 --> 00:12:24.650 In het artikel staat dat menselijke waardigheid nooit ondergeschikt mag worden aan macht, geld of ideologie. 211 00:12:24.890 --> 00:12:30.130 De universele verklaring is relevant omdat zij menselijke waardigheid en gelijke rechten als fundament van vrijheid, 212 00:12:30.790 --> 00:12:32.150 gerechtigheid en vrede benoemt. 213 00:12:32.150 --> 00:12:36.590 Deze bron geeft de morele en internationale basis onder het artikel. 214 00:12:36.910 --> 00:12:40.970 De twaalfde bron is het handvest van de grondrechten van de Europese Unie. 215 00:12:41.310 --> 00:12:44.490 In het artikel wordt benadrukt dat waardigheid beschermd moet worden. 216 00:12:44.770 --> 00:12:50.650 Artikel 1 van het handvest zegt dat menselijke waardigheid onschendbaar is en moet worden geëerbiedigd en beschermd. 217 00:12:50.750 --> 00:12:55.090 Raadpleeg deze bron om te zien hoe waardigheid juridisch is verankerd in Europa. 218 00:12:55.550 --> 00:12:59.970 De dertiende bron is de Nederlandse grondwet en de uitleg van artikel 1 door de Rijksoverheid. 219 00:12:59.970 --> 00:13:04.890 In het artikel staat dat bestuurmacht moet begrenzen door gelijke behandeling en menselijke maat. 220 00:13:05.250 --> 00:13:11.230 Deze bron is relevant omdat artikel 1 het discriminatieverbod en het recht op gelijke behandeling vastlegt. 221 00:13:11.610 --> 00:13:16.390 Benader deze bron om de Nederlandse rechtsstatelijke basis van waardigheid en gelijkheid te begrijpen. 222 00:13:16.850 --> 00:13:19.190 De veertiende bron is de EU I-Act. 223 00:13:19.510 --> 00:13:25.230 In het artikel wordt gezegd dat kunstmatige intelligentie niet los mag worden gezien van grondrechten, democratie en 224 00:13:25.230 --> 00:13:25.810 rechtsstaat. 225 00:13:25.810 --> 00:13:31.730 De I-Act is relevant omdat zij expliciet mensgerichte en betrouwbare I wil bevorderen en tegelijk fundamentele 226 00:13:31.730 --> 00:13:32.970 rechten wil beschermen. 227 00:13:33.070 --> 00:13:37.850 Deze bron is belangrijk voor iedereen die technologie bestuurlijk of maatschappelijk wil beoordelen. 228 00:13:38.190 --> 00:13:42.650 De vijftiende bron is het OEC-principe over human centred, values en fairness. 229 00:13:42.990 --> 00:13:48.270 In het artikel wordt benadrukt dat technologie, economie en bestuur dienstbaar moeten blijven aan menselijke 230 00:13:48.270 --> 00:13:48.870 waardigheid. 231 00:13:48.870 --> 00:13:54.630 De oude bron is relevant omdat zij I-systemen expliciet verbindt met mensenrechten, democratische waarden, 232 00:13:55.010 --> 00:14:01.090 nondiscriminatie, autonomie, privacy, sociale rechtvaardigheid en menselijke tussenkomst. 233 00:14:01.530 --> 00:14:06.910 Raadpleeg deze bron als je internationale beleidskaders zoekt voor technologie binnen een waardensamenleving. 234 00:14:07.230 --> 00:14:08.750 Deze bronnen zijn geen eindpunt. 235 00:14:09.570 --> 00:14:10.610 Ze zijn een uitnodiging. 236 00:14:11.410 --> 00:14:16.290 Lees ze, vergelijk ze, bespreek ze en gebruik ze om de vragen uit dit artikel scherper te 237 00:14:16.290 --> 00:14:16.530 stellen. 238 00:14:16.530 --> 00:14:22.410 Want een waardensamenleving vraagt niet alleen om overtuiging, maar ook om onderzoek, toetsing en bereidheid om te 239 00:14:22.410 --> 00:14:22.990 blijven leren.