Eén waarheid, één richting.
Het belang van morele oriëntatie.
Door Alexander Groenheide, voorzitter van de Stichting, de Kamer van Sociale Waarden.
Vandaag, op 6 mei, gaat de reeks verder met een vraag die direct volgt uit 4 en
5 mei.
Op 4 mei werden we stil.
Op 5 mei vierden we vrijheid.
Vandaag vragen we, welke richting geven wij aan die vrijheid?
Want vrijheid zonder waarden is leeg.
Maar vrijheid zonder richting wordt stuurloos.
Een samenleving kan niet duurzaam vrij blijven wanneer zij niet meer weet wat zij beschermt.
Zij kan niet menselijk blijven wanneer waarheid, waardigheid, zorg, rechtvaardigheid en verantwoordelijkheid losse
woorden worden zonder gezamenlijke betekenis.
Deze aflevering hoort bij de blogreeks De Tien Geboden als fundament van een waardigedreven samenleving.
In deze reeks lezen we oude morele taal opnieuw.
Niet als koude wet.
Niet als dwang.
Niet als veroordeling.
Maar als kompas voor menselijkheid, samenhang en publieke verantwoordelijkheid.
De centrale waarde van vandaag is morele oriëntatie.
Morele oriëntatie betekent dat wij niet alleen vragen wat mogelijk is, wat efficiënt is of wat juridisch
mag.
Wij vragen ook wat waarachtig is, wat menswaardig is, wat rechtvaardig is, wat bescherming verdient.
En welke richting ons handelen geeft aan de samenleving die wij samenvormen.
De titel van vandaag is bewust scherp.
Eén waarheid, één richting.
Dat betekent niet dat iedereen hetzelfde moet denken.
Het betekent niet dat verschil verdacht is.
Het betekent niet dat één groep, overheid, partij of instelling de waarheid mag bezitten.
Één waarheid betekent hier iets anders.
Het betekent dat een samenleving niet kan leven op leugen, ontkenning of willekeur.
Het betekent dat menselijke waardigheid niet afhankelijk mag worden van stemming, macht of populariteit.
Het betekent dat waarheid geen instrument van overheersing mag zijn, maar een bescherming tegen manipulatie en
ontmenselijking.
Ook één richting betekent niet dat iedereen hetzelfde pad moet lopen.
Het betekent dat wij samen moeten weten welke waarden wij niet willen verliezen.
Een samenleving mag pluriform zijn.
Mensen mogen verschillend geloven, spreken, zoeken en leven.
Maar onder dat verschil moet een morele ondergrens blijven bestaan.
Ieder mens telt waar hij doet ertoe.
Kwetsbaarheid vraagt bescherming en vrijheid vraagt verantwoordelijkheid.
Zonder die richting wordt vrijheid kwetsbaar.
Dan wordt alles een mening.
Dan wordt waarheid een strijdmiddel.
Dan wordt beleid een procedure zonder geweten.
Dan wordt de kwetsbare mens een dossier.
Dan wordt de hardste stem belangrijker dan de juiste vraag.
Wanneer een samenleving haar morele kompas verliest, ontstaat er niet meteen chaos.
Vaak gebeurt het langzamer.
Eerst verandert de taal.
Mensen worden problemen genoemd.
Groepen worden verdacht gemaakt.
Kwetsbaarheid wordt gezien als last.
Zorg wordt uitsluitend berekend als kostenpost.
Waarheid wordt vervangen door vreming, beeldvorming of gemak.
Daarom is morele oriëntatie geen luxe.
Zij is bescherming.
Zij beschermt vrijheid tegen vrijblijvendheid.
Zij beschermt verschil tegen vijandschap.
Zij beschermt bestuur tegen technocratie.
Zij beschermt kinderen tegen verwarring.
Zij beschermt kwetsbare mensen tegen ontmenselijking.
Morele oriëntatie vraagt dat wij opnieuw leren onderscheiden.
Niet alles wat mag, is ook goed.
Niet alles wat efficiënt is, is ook rechtvaardig.
Niet alles wat populair is, is ook waar.
Niet alles wat juridisch verdedigbaar is, is ook menswaardig.
Voor kinderen is dit van grote betekenis.
Kinderen hebben vrijheid nodig, maar ook bedding.
Zij hebben ruimte nodig om te groeien, vragen te stellen en hun eigen stem te ontwikkelen.
Maar zij hebben ook woorden nodig voor goed en kwaad, eerlijk en oneerlijk, zorgzaam en hard, waarachtig
en misleiden.
Een kind dat nooit leert wat waarheid, waardigheid en verantwoordelijkheid betekenen, wordt niet vrijer, maar
onveiliger.
Het krijgt veel keuzes, maar weinig richting.
Veel prikkels, maar weinig duiding.
Veel meningen, maar weinig moreel onderscheid.
Daarom is opvoeding niet alleen kennisoverdracht.
Het is ook morele vorming.
Kinderen leren richting wanneer volwassenen eerlijk spreken.
Wanneer fouten hersteld worden.
Wanneer grenzen worden uitgelegd.
Wanneer kwetsbare mensen niet worden uitgelachen, maar beschermd.
Wanneer vrijheid niet wordt voorgedaan als alles mogen, maar als leren leven met verantwoordelijkheid voor elkaar.
Voor kwetsbare mensen is morele oriëntatie vaak het verschil tussen gezien worden en verdwijnen.
Wanneer systemen geen moreel kompas hebben, worden kwetsbare mensen gemakkelijk gereduceerd tot dossier, probleem,
risico, uitzondering of kostenpost.
Hun menselijkheid verdwijnt dan achter formulieren, protocollen en cijfers.
Maar een waardesamenleving stelt een andere vraag.
Niet alleen, wat kost iemand?
Niet alleen, paast iemand in het systeem?
Niet alleen, welke procedure is gevolgd?
Maar ook, wordt deze mens gezien?
Wordt deze mens beschermd?
Wordt zijn of haar waardigheid bewaakt?
En leert ons beleid van wat er met kwetsbare mensen gebeurt?
De manier waarop een samenleving omgaat met wie kwetsbaar is, laat zien welke richting zij werkelijk kiest.
Dat manifest is geen nostalgische terugkeer naar vroeger.
Het is geen lijst verboden en geen instrument om mensen klein te maken.
Het is een poging om opnieuw woorden te geven aan wat een samenleving nodig heeft om menselijk
te blijven.
Waardigheid, waarheid, zorg, rechtvaardigheid, verantwoordelijkheid, bescherming van het kwetsbare, begrenzing van
macht, herstel waar schade is ontstaan, en richting waar verwarring overheerst.
Een waardesamenleving vraagt niet om uniforme meningen.
Zij vraagt om gedeelde ondergrenzen.
Wij hoeven niet allemaal hetzelfde te zijn.
Wij hoeven niet allemaal hetzelfde te geloven.
Wij hoeven niet allemaal dezelfde weg te lopen.
Maar wij moeten wel samen kunnen zeggen dat leugen geen fundament is, dat ontmenselijking geen beleid mag
worden, dat kwetsbaarheid bescherming vraagt en dat vrijheid zonder verantwoordelijkheid leeg raakt.
Dat is de betekenis van één waarheid, één richting.
Niet een stem die alles overheerst, maar een morele ondergrond die menselijkheid beschermt.
Vraag jezelf vandaag af, welke waarde geeft mijn vrijheid richting?
Waar verwar ik mening met waarheid?
Welke morele ondergrens mag in mijn gezin, organisatie of gemeenschap niet verdwijnen?
En wie raakt als eerste beschadigd wanneer richting ontbreekt?
Bespreek deze vragen met een kind, een gezin, een team, een klas, een bestuur of een gemeenschap.
Want morele oriëntatie begint niet pas in grote woorden.
Zij begint in kleine keuzes.
In eerlijk spreken, in zorgvuldig luisteren, in bescherming bieden, in verantwoordelijkheid nemen, in herstel mogelijk
maken.
Morgen, op 7 mei, gaat de reeks verder met de aflevering De Gevaren van Afroderij.
Macht, geld en ideologie.
Kom morgen terug om verder te lezen hoe samenlevingen hun kompas verliezen wanneer macht, bezit, ideologie of
eigenbelang belangrijker worden dan menselijke waardigheid.
Lees het manifest.
Deel dit artikel met iemand die zoekt naar richting.
En kies vandaag één waarde die je niet alleen noemt, maar concreet beschermt.
Want vrijheid heeft richting nodig.
En een samenleving die richting zoekt in waarheid, waardigheid, zorg, rechtvaardigheid en verantwoordelijkheid, kan
opnieuw leren wat het betekent om menselijk samen te leven.