Herdenken als morele plicht.
Waarom waarden herinnerd moeten worden door Alexander Groenheide, voorzitterstichting de Kamer van Sociale Waarden.
Vandaag, op 4 mei, staan we stil bij herdenken als morele plicht.
Deze dag staat niet los van 5 mei.
De stilte van 4 mei vormt de morele bedding van Bevrijdingsdag.
Vrijheid krijgt pas betekenis wanneer zij wordt verbonden met herinnering, verantwoordelijkheid en bescherming van
menselijke waardigheid.
Herdenken is meer dan een ceremonie.
Het is meer dan stilte.
Bloemen of woorden die ieder jaar worden herhaald.
Herdenken is een opdracht.
Een opdracht om te blijven zien wat er gebeurt wanneer waardigheid verdwijnt.
Wanneer waarheid wordt verdraaid en wanneer mensen niet langer als mens worden gezien.
Deze aflevering hoort bij de blogreeks De Tien Geboden als fundament van een waardigedreven samenleving.
In deze reeks lezen we oude morele taal opnieuw.
Niet als koude wet.
Niet als veroordeling.
Maar als richtingwijzer voor menselijkheid, rechtvaardigheid en verantwoordelijkheid.
De centrale waarde van vandaag is herinnering.
En met herinnering komen waardigheid en waagzaamheid mee.
Een samenleving die niet meer herinnert, verliest langzaam haar morele grenzen.
Niet altijd door grote schokken.
Vaak begint het klein.
In taal.
In gewoontes.
In beleid.
In sysmen.
In de manier waarop mensen elkaar indelen, beoordelen of uitsluiten.
Daarom is herdenken geen terugblik alleen.
Het is een vorm van waagzaamheid in het heden.
De vraag is niet alleen, wat is er vroeger gebeurd?
De vraag is ook, wat laten wij vandaag opnieuw gebeuren?
Waar begint ontmenselijk in klein?
Waar wordt iemand een dossier, een probleem, een last of een uitzondering?
Waar raken woorden los van waarheid en beleid los van menselijke waardigheid?
Voor kinderen begint deze waarde heel concreet.
Zij leren dat pesten, buitensluiten en ontmenselijke nooit onschuldig zijn.
Woorden doen ertoe.
Gebaren doen ertoe.
Stilte doet ertoe.
Kinderen leren waarde niet vooral uit wat volwassenen zeggen, maar uit wat volwassenen doen wanneer er spanning
ontstaat.
Wanneer iemand anders is.
Wanneer iemand kwetsbaar is.
Wanneer iemand niet vanzelf mee kan komen.
Als kinderen zien dat waarheid, zorg en waardigheid worden beschermd, leren zij dat samenleven niet draait om de
sterkste stem.
Zij leren dat ieder mens telt.
Voor kwetsbare mensen is deze waarde nog directer.
Waar waarden verdwijnen, worden kwetsbare mensen vaak als eerste geraakt.
Wie afhankelijk is van zorg, veiligheid of herkenning, mag nooit worden gereduceerd tot kostenpost, dossier of
probleem.
Een waardesamenleving begint daarom niet bij efficiëntie.
Zij begint bij bescherming.
Niet alleen bij de vraag wat een systeem kan verwerken, maar bij de vraag wie door dat systeem
gezien, gehoord en gedragen wordt.
Gezinnen, scholen en gemeenschappen kunnen herinnering levend houden door verhalen te blijven delen.
Door morele grenzen hard op te benoemen.
Door kinderen uit te leggen waarom grenzen niet alleen beperken, maar ook beschermen.
Dat vraagt geen perfecte mensen.
Het vraagt herkenbare praktijken.
Luisteren voordat men oordeelt.
Herstellen wanneer men beschadigt.
Ruimte maken voor wie niet vanzelf meekomt.
En verantwoordelijkheid nemen wanneer niemand kijkt.
Ook bestuur heeft hierin een opdracht.
Historisch bewustzijn hoort niet alleen thuis in toespraken.
Het hoort zichtbaar te worden in procedures, prioriteiten en beslissingen.
Ongemeente, school, zorgorganisatie of stichting wordt pas geloofwaardig wanneer zij de menselijke maat niet alleen
noemt, maar beschermt.
Wanneer zij minderheden niet laat verdwijnen.
Wanneer zij taal vermijdt die mensen ontmenselijkt.
Wanneer zij beleid toetst aan waardigheid, waarheid en zorg.
Daarom verwijst dit artikel naar het manifest De Geboden van de Waardesamenleving waarom morele oriëntatie nodig is.
Dat manifest is geen lijst verboden.
Het is een kompas, een poging om waardigheid, waarheid, zorg, rechtvaardigheid en verantwoordelijkheid opnieuw
centraal te stellen in het publieke leven.
Morele oriëntatie is geen privézaak alleen.
Zij heeft gevolgen voor hoe wij kinderen begeleiden, kwetsbare mensen beschermen, instituties bouwen en conflicten
oplossen.
Herdenken vraagt daarom om handelen.
Niet groot, niet luid, maar zichtbaar en betrouwbaar.
Vraag jezelf vandaag af.
Welke waarde vraagt opnieuw bescherming?
Waar begint ontmenselijking klein en bijna onzichtbaar?
En hoe kan herdenken leiden tot een concrete daad van zorg?
Lees het manifest.
Deel dit artikel met iemand die zoekt naar richting.
En volg daarna de volgende aflevering van 5 mei, Vrijheid zonder waarden is leeg, over de verantwoordelijkheid van
bevrijding.
Gebruik herdenken niet alleen als moment van stilte, maar als oefening in waagzaamheid.
Want een samenleving die wil bouwen aan waarden, moet ook blijven herinneren waarom die waarden bescherming nodig
hebben.