# Uitsluiting van het sociaal netwerk als systeeminterventie.

- Documentcode: CIV-CARE-P001
- Type: Positionpaper
- Datum: 17 januari 2026
- Versie: v1.00
- Reeks: CIV-CARE P001 – Normatieve Position Papers
- Status: Officieel kaderdocument
- Bronbestand: CIV-CARE-P001_PP_Uitsluiting-van-het-sociaal-netwerk-als-systeeminterventie.v1.00 (1).pdf
- Conversie: PDF naar Markdown, zonder beoogde materiële wijziging van de tekstinhoud

> Voor verwijzing in dossiers en prompts: noem steeds titel, versie en status expliciet. Voor deelname aan de op competentie gebaseerde samenwerking rond onderhoud en doorontwikkeling van deze normatieven: civ-care.nl

## Voorwoord (uniform CIV-CARE)

Deze position paper maakt deel uit van de CIV-CARE P001-reeks: een samenhangend geheel van normatieve en juridisch-duidende documenten die structurele mechanismen binnen het sociaal domein analyseren en begrenzen.

De CIV-CARE P001-position papers:

- zijn thema- en mechanismegericht, niet casusgericht;

- dienen als toetsingskader voor individuele dossiers;

- zijn bedoeld voor gebruik door rechtbanken, toezichthouders, klachtencommissies en bestuursorganen;

- beogen herstel van rechtsstatelijke proportionaliteit, participatie en menselijke maat.

Deze documenten zijn complementair aan wet- en regelgeving en vervangen geen wettelijke toetsing, maar verhelderen structurele risico’s die in individuele procedures zichtbaar worden.

## 1. Doel en positionering

Deze position paper beschrijft de uitsluiting van het sociaal netwerk als systeeminterventie binnen zorg-, jeugdbeschermings- en beschermingsketens.

Het document is ondergeschikt aan en aanvullend op de overkoepelende position paper Structurele zorgafhankelijkheid, ketendynamiek en uitsluiting van het sociaal netwerk.

**Doel van deze paper is**

het juridisch en normatief duiden van netwerkbeperking als structureel mechanisme;

het onderscheiden van legitieme beschermingsmaatregelen en onrechtmatige uitsluiting;

het formuleren van toetsingscriteria voor proportionaliteit, subsidiariteit en participatie.

## 2. Kernbegrippen

### 2.1 Sociaal netwerk

Onder sociaal netwerk wordt verstaan:

personen uit de directe of verbrede leefomgeving van betrokkene die een rol (kunnen) spelen in ondersteuning, nabijheid, tegenspraak of herstel van autonomie.

Dit omvat onder meer:

- familieleden;

- verwanten en naasten;

- vertrouwenspersonen;

- sociaal-maatschappelijke steunfiguren.

### 2.2 Netwerkuitsluiting

Van netwerkuitsluiting is sprake wanneer:

betrokkenen uit het sociaal netwerk structureel worden geweerd, gemarginaliseerd of gediskwalificeerd zonder aantoonbare, concrete en toetsbare contra-indicaties.

## 3. Juridische en normatieve uitgangspunten

Uitsluiting van het sociaal netwerk raakt direct aan kernverplichtingen binnen het sociaal domein:

Participatie- en netwerkplicht

  - Jeugdwet art. 4.1.1 en 4.1.2

  - Wmo 2015 art. 2.1.3

Subsidiariteits- en proportionaliteitsbeginsel Ingrijpende interventies vereisen dat minder ingrijpende alternatieven aantoonbaar zijn onderzocht.

Zorgvuldigheidsbeginsel (Awb art. 3:2) Besluiten tot netwerkbeperking vereisen concrete, actuele en verifieerbare onderbouwing.

Motiveringsplicht (Awb art. 3:46) Uitsluiting moet specifiek, individueel en inzichtelijk worden gemotiveerd.

Eerbiediging van privé- en gezinsleven (art. 8 EVRM) Netwerkuitsluiting vormt een directe inbreuk op gezins- en familierelaties.

## 4. Netwerkuitsluiting als structureel mechanisme

### 4.1 Kenmerkende patronen

In de praktijk manifesteert netwerkuitsluiting zich onder meer door:

- framing van netwerkleden als "onrustbronnen" of "belemmerend";

- voorwaardelijke zorg (zorg alleen zonder netwerk);

- ontmoediging of verbod van contact;

- structurele afwezigheid van netwerk in overlegstructuren.

### 4.2 Functionele werking

Netwerkuitsluiting:

- vergroot institutionele afhankelijkheid;

- elimineert corrigerende perspectieven;

- versterkt ketendynamiek en triangulatie.

## 5. Relatie tot triangulatie, narratiefvorming en

schijnmandaat Uitsluiting van het sociaal netwerk is een sleutelmechanisme binnen bredere ketenprocessen:

- Triangulatie vereist de afwezigheid van directe netwerkrelaties;

- Narratiefvorming wordt niet gecorrigeerd door alternatieve perspectieven;

- Schijnmandaat krijgt ruimte door gebrek aan externe tegenmacht.

## 6. Gevolgen

### 6.1 Voor betrokkenen

- Verlies van nabijheid en steun;

- Verzwakking van eigen regie;

- Toename van afhankelijkheid en machteloosheid.

### 6.2 Voor het systeem

- Zelfbevestigende besluitvorming;

- Verminderde kwaliteit van zorg;

- Afname van rechtsstatelijke controle.

## 7. Toetsingscriteria (volledig, juridisch aangescherpt)

Van juridisch problematische netwerkuitsluiting is sprake indien één of meer van de volgende objectief vaststelbare omstandigheden zich voordoen:

Ontbreken van concrete contra-indicaties Netwerkleden worden uitgesloten zonder individuele, actuele en toetsbare risicoanalyse.

Algemene of stigmatiserende kwalificaties Uitsluiting wordt gebaseerd op abstracte termen zonder feitelijke onderbouwing.

Geen subsidiariteitstoets Minder ingrijpende alternatieven (begeleide betrokkenheid, voorwaarden) zijn niet aantoonbaar onderzocht.

Structurele uitsluiting zonder herbeoordeling Netwerkbeperking wordt voortgezet zonder periodieke en gemotiveerde evaluatie.

Ontbreken van hoor en wederhoor Netwerkleden zijn niet aantoonbaar gehoord over de hen toegeschreven risico’s.

Conditionering van zorg Toegang tot zorg of wonen is afhankelijk gesteld van afwezigheid van netwerk.

Het ontbreken van deze waarborgen vormt een zwaarwegende indicatie van strijd met Jeugdwet, Wmo 2015, Awb art. 3:2 en 3:46 en art. 8 EVRM.

## 8. Gebruik binnen CIV-CARE dossiers

**Deze position paper geldt als normatief sub-kader en wordt**

- ingezet bij signalen van structurele netwerkuitsluiting;

- gebruikt in samenhang met andere P001-sub-papers;

- aangehaald als toetsingsgrondslag in klachten, bezwaar en beroep.

Voorbeeldformulering:

“Zoals uiteengezet in de CIV-CARE Position Paper inzake uitsluiting van het sociaal netwerk als systeeminterventie, welke hier als normatief referentiekader geldt.”

## 9. Juridische kwalificatie en slotbeschouwing

(uniform CIV-CARE) Uitsluiting van het sociaal netwerk als systeeminterventie vormt geen neutrale beschermingsmaatregel, maar een ingrijpende beperking van fundamentele rechten.

Juridisch kwalificeert dit patroon als:

- geen strafrechtelijke beschuldiging;

- een vorm van bestuursrechtelijk onzorgvuldig handelen, bij ontbreken van proportionaliteit en subsidiariteit;

- potentieel civielrechtelijk relevant, indien structurele uitsluiting leidt tot schade of onrechtmatige inmenging;

- en mensenrechtelijk relevant, waar gezinsleven en sociale relaties structureel worden beperkt (art. 8 EVRM).

Waar het sociaal netwerk structureel wordt uitgesloten, wordt zorg een gesloten systeem en verdwijnt effectieve tegenspraak.

Deze position paper markeert de grens waar bescherming overgaat in institutionele isolatie en waar rechtsstatelijke correctie noodzakelijk is.

CIV-CARE P001 – Position Paper

opgesteld door:

Alexander Groenheide Voorzitter | Stichting De kamer van Sociale Waarden Menselijke waardigheid als fundament.

info@dekvsw.nl | www.dekvsw.nl 긓 06 53 44 50 54 긒 궼 궾 궽 Laurastraat 87, 6471 JJ Eygelshoven 膶 KVK: 97098817 | RSIN: 867909274 膵 膆 W: DeKvSW.nl CIV innitiatieven: CIV-CARE.nl | CIV-RAMP.nl | CIV-CAMP.nl | CIV-CALL.com Burgerschapseducatie/ theater en filmeducatie: Ubuntukids.nl
