# CIV-CARE_P001_SHPP004-03_Wantrouwen-als-Organisatiemodel_v0.9.pdf

Tekstconversie uit PDF naar Markdown ten behoeve van pakketopbouw en promptgebruik.

<!-- Pagina 1 -->

CIV-CARE P001
SUB-POSITIONPAPER 004-03
WANTROUWEN ALS
ORGANISATIEMODEL
Documentcode:
Status: Concept (open voor publieke reflectie)
Reikwijdte: Publieke uitvoeringsorganisaties, zorginstellingen, toezichtstructuren,
bestuursketens.
Onderdeel van: HPP004 – Vertrouwen als Voorwaarde voor Maatschappelijke Stabiliteit
Reeks: CIV-CARE P001 – Normatief kader voor zorg, rechtsbescherming en menselijke maat

1. INLEIDING EN AANLEIDING
Binnen veel publieke en zorggerelateerde organisaties is risicobeheersing een centraal
uitgangspunt geworden. Procedures, controles, protocollen en verantwoordingsstructuren
zijn ontworpen om fouten te minimaliseren en aansprakelijkheid te beperken.
Hoewel deze ontwikkeling begrijpelijk en in bepaalde contexten noodzakelijk is, ontstaat
tegelijkertijd het risico dat wantrouwen niet langer een instrument is, maar een impliciet
organisatiemodel.
Wanneer wantrouwen structureel wordt ingebouwd in systemen, beïnvloedt dit niet alleen
besluitvorming, maar ook cultuur, communicatie en legitimiteit.
Deze sub-positionpaper analyseert wantrouwen als ontwerpkeuze binnen organisaties en
positioneert relationele legitimiteit als stabiliserend alternatief.
2. DOEL EN FUNCTIE VAN DEZE SUB-
POSITIONPAPER
Deze sub-positionpaper heeft een analytisch en normatief-verhelderend karakter en beoogt:
- 
wantrouwen te herkennen als structureel organisatiemechanisme;
- 
onderscheid te maken tussen noodzakelijk toezicht en structureel risicodenken;
- 
escalatiemechanismen zichtbaar te maken vóór juridisering;
- 
bestuurlijke reflectie mogelijk te maken zonder beschuldiging.
De paper richt zich niet op individuen, maar op systeemontwerp.

<!-- Pagina 2 -->

3. NORMATIEF UITGANGSPUNT
Deze sub-positionpaper sluit aan bij de kernprincipes van CIV-CARE P001:
- 
menselijke waardigheid als uitgangspunt;
- 
proportionaliteit van interventies;
- 
transparantie van rollen en bevoegdheden;
- 
scheiding van functies ter voorkoming van belangenvermenging;
- 
vertrouwen als stabiliserende factor.
Wantrouwen wordt niet als moreel falen beschouwd, maar als ontwerpkeuze met
bestuurlijke gevolgen.
4. WAT IS WANTROUWEN ALS ORGANISATIEMODEL?
Wantrouwen als organisatiemodel ontstaat wanneer:
- 
controle het primaire uitgangspunt is;
- 
risicobeheersing leidend is boven relationele beoordeling;
- 
beslissingen primair worden genomen ter beperking van aansprakelijkheid;
- 
communicatie hoofdzakelijk via dossiers verloopt;
- 
bewijsvoering structureel voorrang krijgt boven dialoog.
In dit model wordt het individu niet primair benaderd als deelnemer, maar als potentiële
risicodrager.
5. KENMERKEN VAN EEN
WANTROUWENSGEDREVEN ORGANISATIE
Kenmerkend voor een wantrouwensmodel zijn:
1. Intensieve dossiervorming ter zelfbescherming.
2. Escalatie naar formele procedures als eerste reflex.
3. Beperking van discretionaire ruimte op uitvoeringsniveau.
4. Vermijding van directe communicatie zonder verslagplicht.
5. Interpretatie van afwijkend gedrag als systeemrisico.
Deze kenmerken kunnen juridisch verdedigbaar zijn, maar relationeel destabiliserend
werken.

<!-- Pagina 3 -->

6. RELATIE TUSSEN WANTROUWEN EN
JURIDISERING
Wanneer wantrouwen structureel is ingebouwd:
- 
neemt bewijsdruk toe;
- 
worden besluiten steeds defensiever;
- 
groeit afstand tussen systeem en burger;
- 
ontstaat juridisering als primaire conflictstrategie.
Juridisering is binnen dit model geen uitzondering, maar logische uitkomst.
Belangrijk: juridisering kan noodzakelijk zijn voor rechtsbescherming, maar is niet ontworpen
als herstelinstrument.
7. GOVERNANCE-IMPLICATIES
Indien wantrouwen wordt erkend als organisatiemodel, volgen daaruit de volgende
governance-implicaties:
1. Controle moet proportioneel en expliciet gemotiveerd zijn.
2. Directe communicatie moet mogelijk blijven zonder escalatie.
3. Discretionaire ruimte moet worden beschermd.
4. Tijdelijkheid van maatregelen moet zichtbaar zijn.
5. Scheiding van toezicht, uitvoering en beoordeling moet worden bewaakt.
Deze implicaties vragen geen afschaffing van toezicht, maar herijking van uitgangspunten.
8. WANTROUWEN VERSUS PROFESSIONEEL
VERTROUWEN
Professioneel vertrouwen betekent niet naïviteit of afwezigheid van controle. Het betekent:
- 
toetsbare, maar relationeel gedragen besluitvorming;
- 
ruimte voor context;
- 
erkenning van tijdelijke onzekerheid;
- 
bereidheid tot herpositionering.
Een organisatie die uitsluitend via wantrouwen functioneert, reduceert professionals tot
uitvoerders van risicobeheersing.

<!-- Pagina 4 -->

9. VERHOUDING TOT WET- EN REGELGEVING
Deze sub-positionpaper:
- 
respecteert beginselen van behoorlijk bestuur (Awb);
- 
doet geen afbreuk aan toezichtverplichtingen;
- 
vervangt geen klacht-, bezwaar- of beroepsprocedures;
- 
creëert geen nieuwe rechtsnorm.
Zij positioneert vertrouwen als governance-keuze binnen bestaande wettelijke kaders.

10. POSITIONERING BINNEN CIV-CARE P001
Deze sub-positionpaper vormt:
- 
SHPP004-03 binnen de HPP004-reeks;
- 
een verdieping van systeem- en cultuurvraagstukken;
- 
een schakel tussen machtsconcentratie (SHPP004-02) en federatieve alternatieven
(SHPP004-05).
Zij functioneert als reflectietool voor bestuurders, toezichthouders en beleidsmakers.
11. OPEN KARAKTER EN UITNODIGING TOT
REFLECTIE
Deze sub-positionpaper is gepubliceerd als concept (v0.9).
CIV-CARE nodigt uit tot:
- 
reflectie op risicodenken binnen organisaties;
- 
analyse van defensieve dossiervorming;
- 
voorbeelden waarin vertrouwen stabiliserend werkte;
- 
bestuurlijke tegenlezing.
Niet om controle af te schaffen, maar om legitimiteit te versterken.

<!-- Pagina 5 -->

12. SLOTVERKLARING
Wantrouwen kan functioneel zijn als tijdelijk instrument.
Wanneer het echter het organiserende principe wordt, verliest het systeem relationele
legitimiteit.
Stabiliteit vraagt niet om afwezigheid van controle, maar om controle die begrensd, uitlegbaar
en tijdelijk is.
Vertrouwen is geen tegenstelling van toezicht, maar haar noodzakelijke tegenwicht.
GOVERNANCE EN VERSIESTANDAARD (CIV-CARE)
Deze sub-positionpaper wordt gepubliceerd volgens de CIV-CARE versiestandaard.
v0.9 – Concept
Inhoudelijk coherent en open voor reflectie.
v1.0 – Vastgesteld kaderdocument
Formeel vastgesteld als normatief referentiekader binnen CIV-CARE P001.
PUBLIEKE CALL-TO-ACTION
Deze sub-positionpaper is een uitnodiging tot organisatorische reflectie.
Wij nodigen u uit om:
- 
te onderzoeken waar wantrouwen impliciet is ingebouwd;
- 
signalen van defensieve cultuur te delen;
- 
bij te dragen aan governance-modellen waarin toezicht en vertrouwen in balans zijn.
Legitimiteit ontstaat waar controle proportioneel blijft.
