# Indirecte-participatie en structurele stemvervanging.

- Documentcode: CIV-CARE-P001
- Type: Positionpaper
- Datum: 17 januari 2026
- Versie: v1.00
- Reeks: CIV-CARE P001 – Normatieve Position Papers
- Status: Officieel kaderdocument
- Bronbestand: CIV-CARE-P001_PP_Indirecte-participatie-en-structurele-stemvervanging.v1.00 (1).pdf
- Conversie: PDF naar Markdown, zonder beoogde materiële wijziging van de tekstinhoud

> Voor verwijzing in dossiers en prompts: noem steeds titel, versie en status expliciet. Voor deelname aan de op competentie gebaseerde samenwerking rond onderhoud en doorontwikkeling van deze normatieven: civ-care.nl

## Voorwoord (uniform CIV-CARE)

Deze position paper maakt deel uit van de CIV-CARE P001-reeks: een samenhangend geheel van normatieve en juridisch-duidende documenten die structurele mechanismen binnen het sociaal domein analyseren en begrenzen.

De CIV-CARE P001-position papers:

- zijn thema- en mechanismegericht, niet casusgericht;

- dienen als toetsingskader voor individuele dossiers;

- zijn bedoeld voor gebruik door rechtbanken, toezichthouders, klachtencommissies en bestuursorganen;

- beogen herstel van rechtsstatelijke proportionaliteit, participatie en menselijke maat.

Deze documenten zijn complementair aan wet- en regelgeving en vervangen geen wettelijke toetsing, maar verhelderen structurele risico’s die in individuele procedures zichtbaar worden.

## 1. Doel en positionering

Deze position paper beschrijft indirecte participatie en structurele stemvervanging als mechanisme binnen zorg-, jeugdbeschermings- en beschermingsketens.

Het document is ondergeschikt aan en aanvullend op de overkoepelende position paper Structurele zorgafhankelijkheid, ketendynamiek en uitsluiting van het sociaal netwerk.

**Doel van deze paper is**

het juridisch en normatief duiden van participatie die plaatsvindt via interpretatie in plaats van directe betrokkenheid;

het onderscheiden van legitieme ondersteuning bij participatie en onrechtmatige vervanging van stem;

het formuleren van toetsingscriteria voor daadwerkelijke participatie, transparantie en hoor en wederhoor.

## 2. Kernbegrippen

### 2.1 Participatie

Onder participatie wordt verstaan:

het recht en de mogelijkheid van betrokkenen om rechtstreeks, tijdig en betekenisvol invloed uit te oefenen op besluitvorming die hen aangaat.

### 2.2 Indirecte participatie

Van indirecte participatie is sprake wanneer:

de inbreng van cliënt, ouder of kind niet rechtstreeks wordt gehoord, maar wordt samengevat, geïnterpreteerd of gefilterd door derden.

### 2.3 Structurele stemvervanging

Onder structurele stemvervanging wordt verstaan:

het patroon waarbij de oorspronkelijke stem van betrokkene duurzaam wordt vervangen door professionele duiding of institutionele interpretatie.

## 3. Juridische en normatieve uitgangspunten

Indirecte participatie raakt aan fundamentele participatierechten:

Recht om gehoord te worden

  - Art. 12 IVRK

  - Art. 809 Rv / art. 1:377g BW

Participatieverplichtingen sociaal domein

  - Jeugdwet art. 4.1.1 en 4.1.2

  - Wmo 2015 art. 2.1.3

Zorgvuldigheidsbeginsel (Awb art. 3:2) Besluitvorming vereist directe en volledige kennisname van relevante perspectieven.

Motiveringsplicht (Awb art. 3:46) Interpretaties moeten herleidbaar zijn tot oorspronkelijke inbreng.

Eerbiediging van privéleven en persoonlijke autonomie (art. 8 EVRM)

## 4. Indirecte participatie als structureel mechanisme

### 4.1 Kenmerkende patronen

Indirecte participatie manifesteert zich onder meer door:

- gesprekken over betrokkenen in plaats van met betrokkenen;

- verslaglegging waarin "de cliënt ervaart" of "het kind voelt" zonder directe weergave;

- samenvattingen zonder letterlijke citaten;

- afwezigheid van directe verslaglegging of audio-/videoverslagen.

### 4.2 Functionele werking

Structurele stemvervanging:

- verplaatst zeggenschap naar professionals;

- normaliseert interpretatie boven ervaring;

- beperkt corrigerende tegenspraak.

## 5. Relatie tot triangulatie, narratiefvorming en

schijnmandaat Indirecte participatie functioneert als procedurele kern van meerdere mechanismen:

- Triangulatie: de stem loopt via derden;

- Narratiefvorming: interpretatie wordt vastgelegd als feit;

- Schijnmandaat: informele duiding krijgt beslissende waarde.

## 6. Gevolgen

### 6.1 Voor betrokkenen

- Verlies van directe invloed;

- Verminderd vertrouwen;

- Escalatie naar juridisering.

### 6.2 Voor het systeem

- Besluitvorming op basis van interpretatie;

- Verminderde rechtsstatelijke controle;

- Zelfbevestigende dossiers.

## 7. Toetsingscriteria (volledig, juridisch aangescherpt)

Van juridisch problematische indirecte participatie en structurele stemvervanging is sprake indien één of meer van de volgende objectief vaststelbare omstandigheden zich voordoen:

Geen directe hoorpraktijk Betrokkenen zijn niet rechtstreeks gehoord terwijl dat wel mogelijk en aangewezen was.

Gefilterde verslaglegging De oorspronkelijke inbreng is niet letterlijk of controleerbaar vastgelegd.

Structurele interpretatievervanging Professionele duiding vervangt consequent de eigen woorden van betrokkene.

Ontbreken van correctiemogelijkheid Betrokkenen kunnen verslagen of conclusies niet controleren of corrigeren.

Besluitvorming primair op interpretatie Besluiten steunen hoofdzakelijk op samenvattingen of duidingen door derden.

Het ontbreken van deze waarborgen vormt een zwaarwegende indicatie van strijd met IVRK art. 12, Jeugdwet, Wmo 2015 en Awb art. 3:2 en 3:46.

## 8. Gebruik binnen CIV-CARE dossiers

**Deze position paper geldt als normatief sub-kader en wordt**

- ingezet bij signalen van indirecte participatie;

- gebruikt in samenhang met andere P001-sub-papers;

- aangehaald als toetsingsgrondslag in klachten, bezwaar en beroep.

Voorbeeldformulering:

“Zoals uiteengezet in de CIV-CARE Position Paper inzake indirecte participatie en structurele stemvervanging, welke hier als normatief referentiekader geldt.”

## 9. Juridische kwalificatie en slotbeschouwing

(uniform CIV-CARE) Indirecte participatie en structurele stemvervanging vormen geen neutrale verslagleggingskeuze, maar een ingrijpende beperking van participatierechten wanneer zij structureel worden toegepast.

Juridisch kwalificeert dit patroon als:

- geen strafrechtelijke beschuldiging;

- een vorm van bestuursrechtelijk onzorgvuldig handelen, wegens schending van participatie- en zorgvuldigheidsnormen;

- potentieel civielrechtelijk relevant, indien stemvervanging leidt tot onrechtmatige besluitvorming;

- en mensenrechtelijk relevant, waar autonomie en gehoord worden structureel worden uitgehold (art. 8 EVRM, art. 12 IVRK).

Waar participatie wordt vervangen door interpretatie, verdwijnt zeggenschap.

Deze position paper markeert de grens waar vertegenwoordiging overgaat in structurele uitsluiting van de eigen stem en waar rechtsstatelijke correctie noodzakelijk is.

CIV-CARE P001 – Position Paper

opgesteld door:

Alexander Groenheide Voorzitter | Stichting De kamer van Sociale Waarden Menselijke waardigheid als fundament.

info@dekvsw.nl | www.dekvsw.nl 긓 06 53 44 50 54 긒 궼 궾 궽 Laurastraat 87, 6471 JJ Eygelshoven 膶 KVK: 97098817 | RSIN: 867909274 膵 膆 W: DeKvSW.nl CIV innitiatieven: CIV-CARE.nl | CIV-RAMP.nl | CIV-CAMP.nl | CIV-CALL.com Burgerschapseducatie/ theater en filmeducatie: Ubuntukids.nl
